Ký họa miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ

Ký họa miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ là một bước đi vững chắc của ngành Mỹ thuật Giải phóng, nó làm tiếp nhiệm vụ của lớp đàn anh trong cuộc kháng chiến chống Pháp vừa qua.
Suốt những năm dài của cuộc kháng chiến ở miền Nam, không có tranh tượng giàn dựng công phu với kích thước cỡ lớn.

Cuộc kháng chiến dài dằng dẵng ở đây diễn ra ác liệt trên khắp miền đất nước. Ở mọi nơi là chiến trường, là trận địa, là cuộc sống chiến đấu sôi động hào hùng. Người họa sĩ đồng thời cũng là người chiến sĩ vai mang ba lô, tay mang cặp di chuyển từ nơi này sang nơi khác, họ cầm súng chiến đấu với quân thù và cầm bút vũ những người đồng chí, đồng bảo của họ. Đó là những chuyến đi thực tế dài này trong suốt hai mươi năm đánh Mỹ.

Cổ Tấn Long Châu – Được lịnh xuất kích

 

Lê Tâm – Tiểu đoàn pháo ngụy ở Plây-ku rút chạy. Bút chì

Với niềm tin vào sự nghiệp vĩ đại, tình thương của họ trải rộng ra khắp mọi nơi, từ lưu vực sông Cửu Long đến miền Đông và rừng núi Tây Nguyên bất khuất. Tình sâu nghĩa nặng với nong sông đất nước, người họa sĩ thể hiện tình yêu của mình hơn là chép sự vật nhìn thấy. Họ làm chuyện đó ngay trên chiến hào, ngoài trận đại, trong căn cứ du kích hoặc đang hối hả cùng cùng đoàn quân bước nhanh trên những chặng đường giao liên vất vả. Trong hoàn cảnh đó ở miền Nam chỉ có ký họa.
Từ trong khói lửa ta gởi đi khắp mọi miền Tổ quốc, đến bạn bè khắp năm châu những bức tranh còn mang hơi nóng và nhịp thở của người miền Nam chiến đấu của các họa sĩ Huỳnh Phương Đông, Cổ Tấn Long Châu, Lê Lam, Thái Hà, Nguyễn Văn Kính, Hồng Hải, Phạm Đỗ Đồng, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Su Man… Đó là những bông hoa đỏ rực mà các anh đã hái từ trong cuộc kháng chiến diệu kỳ này.

Thực tế của miền Nam trong giai đoạn lịch sử vừa qua là thực tế đấu tranh của những người bất khuất kiên trung ở đầu sóng ngọn gió, chống lại kẻ thù tàn bạo nhất của loài người, làm ngời sáng thêm chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Từ trong cuộc đấu tranh đó đã là nguồn sáng tạo phong phú, là kho đề tài vô tận, cái đẹp muôn màu vẻ gây hấp dẫn biết bao cho những người công tác mỹ thuật. Chính vì biết quý trọng giá trị cuộc sống đó, các họa sĩ lao vào cuộc chiến đấu và sáng tác, có đồng chí đã ngã xuống như những người dũng sĩ hiến dâng đời mình cho mảnh đất này càng đậm đà chất nghệ thuật.

Nhìn qua những ký họa, ta vô cùng thương nhớ các anh Huỳnh Công Thu, Hoàng Anh, Lê Văn Chương, Nguyễn Quang Bửu, Huỳnh Quốc Trọng, Phạm Ngọc Lâm, Hà Xuân Phong và một số các anh đã ngã xuống trên khắp chiến trường.

Thái Hà – Giải phóng quân

 

Phan Phương Trực – Điểm giao hàng đội X60 Trung Nam Bộ. Màu nước

Tranh ký họa của các anh cùng với tranh ký họa của những họa sĩ còn lại là những sản phẩm nghệ thuật giá trị, đánh dấu được một giai đoạn lịch sử oai hùng của dân tộc, là một bản trường ca về đất nước con người mà âm thanh và giai điệu của nó là đường nét màu sắc trong sáng.

Tiêu chuẩn đánh giá tầm cỡ một tác phẩm mỹ thuật không phải là chất liệu, khuôn khổ, kích thước. Bằng những chất liệu thô sơ dễ kiếm như chì than, thuốc nước, mực đen… những ký họa của các anh đã là một tác phẩm thật sự.

Hình ảnh các lực lượng vũ trang trong chiến tranh bao giỡ cũng đậm nét nổi bật vì học là sức mạnh trụ cột bẻ gãy mọi âm mưu thủ đoạn của kẻ thù. Ký họa miền Nam không chỉ đã dày công ghi lại được những hình ảnh đó mà còn khắc sâu đậm nét sức mạnh phi thường của giới phụ nữ là người mẹ, người chị thương yêu đảm đương cho chồng con yên lòng đánh giặc – là lực lượng chính trị hùng mạnh trong đội quân tóc dài với hai bàn tay không đã làm đảo lộn nhiều mưu sâu kế độc của kẻ địch.

Phạm Đỗ Đồng – Cán bộ hậu cần miền Đông. Chì than

Hình ảnh của người phụ nữ trong những trang ký họa thật đậm đà yêu mến, sự có mặt của họ trên suốt chặng đường kháng chiến: từ hậu phương đến tiền tuyến, trong mọi hành động chống Mỹ, đâu đâu chúng ta cũng nhìn thấy họ, thật xứng đáng biết bao với tám chữ vàng “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” mà Bác Hồ đã tặng cho giới phụ nữ Việt Nam.

Như những con ong mật cần cù chăm chỉ, các họa sĩ miền Nam tỏ ra là người lính xung kích xông pha trên khắp chiến trường. Họ làm việc với ý thức chủ động mang về cho nền nghệ thuật tạo hình Việt Nam những đóa hoa thơm ngát của hương vị miền Nam chiến đấu và chiến thắng.

Từ trong những tập ký họa “Đất nước con người” các họa sĩ đã cho ta thấy những nét mặt căm thù chịu đựng qua những tháng năm đen tối nằm hầm ngủ bụi che giấu lực lượng sau hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954.

Một lực lượng mới ra đời.

Mặt trận Dân tọc Giải phóng được thành lập. Hàng triệu người bị áp lực vùng lên. Vùng giải phóng mở rộng kiêu hãnh thách thức với quân thù. Ta thấy đó đây hình ảnh của bộ đội du kích hiên ngang giữa ban ngày. Anh chị em dân công tiếp lương tải đạn, những bà mẹ chiến sĩ dõng dạc chỉ thẳng vào mặt quân thù, những em giao liên, liên lạc len lỏi giữa sào huyệt địch. Bàn chân vạn dặm giải phóng dẫn dắt ta đi khắp mọi miền. Từ trận Ba Gia, Bình Giã, Đồng Xoài, Dốc Miếu, Gio Linh đến tổng tiến công Mậu Thân 1968 và chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Trong hy sinh và bất khuất, dân tộc ta lớn lên như Phù Đổng, đội ngĩ chúng ta dày dặn với gian lao tắm mình trong thử thách đấu tranh, đã ghi chép khá đầy đủ, đã làm tròn nghĩa vụ của người họa sĩ xung kích trên tuyến đầu chống Mỹ.

Thắng lợi rồi, ta chưa có những tranh tượng lớn, cũng chưa có thời gian và điều kiện xây dựng những tác phẩm đáp ứng lòng mong mỏi của Tổ quốc và nhân dân, nhưng bằng hiện thực sinh động phong phú qua từng trang ký họa ấy cộng với vốn sống dồi dào và nhiệt tình sẽ vươn tới đỉnh cao của nền nghệ thuật tạo hình Việt Nam.

Nhớ lại quãng đường đã qua, ta không khỏi bồi hồi xúc động, rằng trong gian lao thử thách ấy, ngành Mỹ thuật Giải phòng không bị mai một. Ngược lại nó ngày càng phát triển mạnh hơn bao giờ hết cùng với nhịp điệu của cuộc đấu tranh. Chính vì các họa sĩ, điêu khắc đã bám chặt cuộc sống và từ cuộc sống này đã vui bồi những tình cảm thiêng liêng cao đẹp, những giá trị và lẽ sống ở đời, để rồi họ sáng tạo ra những tác phẩm, những ký họa hừng hực chất chiến đấu, chất thơ, chất nhạc như chính tình cảm và rung động tâm hồn họ. Những tác phẩm đó là hiện thực sinh động của miền Nam trong suốt hai mươi năm qua.

Thanh Châu

 

Tin cùng chuyên mục

Thị trường tranh Việt: Lực đã đủ mạnh

Những con số gõ búa hiện tại từ các phòng tranh chuyên nghiệp đến các phiên đấu giá uy tín không chỉ chứng minh giá trị tác phẩm, mà còn khẳng định tiềm lực của thị trường trong nước. Có...

Ba lần gọi họa sĩ Trần Hữu Chất

Năm 2007, khi viết cuốn “Từ điển họa sĩ Việt Nam”, tôi có mở một từ mục viết về họa sĩ Trần Hữu Chất. Đó cũng là một trong 171 từ mục tôi viết về 171 họa sĩ Việt Nam. Cuốn sách đã...

Những ký ức tháng năm

Khi tôi ra đời, ba tôi đã năm mươi tuổi. Ông vui mừng biết bao, sau bao năm ông mới có đứa con gái đầu lòng của chính mình. Ông coi tôi là viên ngọc quí và đặt tên con là Ngọc Huyền (Lấy cảm...

Một hay nhiều sự thật

Đây là câu chuyện không có gì mới, đã diễn ra ở khắp nơi từ khi có thị trường nghệ thuật. Mà thị trường nghệ thuật (hay đồ cổ nói chung) thực chất cũng có ở Việt Nam đến hai ngàn năm...

Thị trường và thẩm định

Cách đây độ mươi năm, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã có phòng giám định các tác phẩm nghệ thuật. Khai trương được hơn năm thì đóng cửa vì không có “đầu vào”. Tức là không có khách...

Tin cùng chuyên mục

Đại diện Hội đồng Tăng – già Phật giáo toàn đảo quốc Sri Lanka gặp gỡ giao lưu với các nghệ sĩ thuộc Hội Mỹ thuật Việt Nam

Sáng 15/4, trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam, Hòa thượng Mugunghwa Anuruddha, đại diện Hội đồng Tăng – già Phật giáo toàn đảo quốc Sri Lanka đã tới Nhà Triển lãm Mỹ thuật...

Giới thiệu chất liệu truyền thống tại triển lãm mỹ thuật “Ngũ hình”

(Chinhphu.vn) – Ngày 30/3, tại di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội, Triển lãm mỹ thuật “Ngũ hình” của 5 họa sĩ đã giới thiệu tới người yêu mỹ thuật các tác phẩm bằng...

Cảnh sắc Phú Lộc hút hồn dân ký họa

TTH – Từ cánh rừng nguyên sinh với hệ thống suối thác tuyệt đẹp cho đến đầm phá mênh mông nối liền ra biển lớn, cùng nhiều danh thắng kỳ vĩ khác của Phú Lộc đã hút hồn dân ký họa....

Triển lãm “Vườn mộng ảo” tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam

Vào lúc 17h30 thứ Bảy, ngày 13 tháng 4 năm 2024, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sẽ diễn ra lễ khai mạc triển lãm “Vườn mộng ảo” – triển lãm cá nhân lần thứ 4 của họa sĩ Mai Đại Lưu....

Tổ chức Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 7 năm 2024

(Chinhphu.vn) – Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 7 năm 2024 được tổ chức trên quy mô toàn quốc. Ban Tổ chức dự kiến sẽ lựa chọn khoảng 200-250 tác phẩm mỹ thuật của các các họa sỹ, nhà...

Có thể bạn quan tâm

Triển lãm mỹ thuật đầu tiên của Việt Nam tại Mông Cổ

     NDO – Đại sứ Việt Nam tại Mông Cổ Doãn Khánh Tâm cho biết, Triển lãm “Hương gió phương Nam – Hội họa Việt Nam ngày nay” đánh dấu lần đầu tiên một triển lãm mỹ thuật mang...

TRANH NÀY KHÔNG PHẢI CỦA BÁC…

  Bức tranh này vốn thuộc về một người bạn tôi. Bạn mua tại nhà một cựu đại sứ bên nước ngoài. Mua 5, 6 bức liền. Giá mua không tiết lộ nhưng chắc cũng nhỏ xinh. Người bạn bảo đây là...

SÁNG TẠO: CÁC TỰ SỰ CỦA NHỮNG BÁC HỌC LỚN

  (Tiếp theo Tạp chí Mỹ thuật số 339&340 tháng 3-4/2021) Các nhà bác học lớn là những người đã có những sáng tạo mà ai cũng công nhận. Sao không hỏi họ ? Vấn đề khó ở đây là không...

HỌA SĨ NGUYỄN VĂN MINH VÀ BỨC “BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO”

    Khách đến thăm Dinh Độc Lập bị thu hút bởi một bức tranh rất lớn tại phòng Trình Quốc thư ở tầng hai. Cho dù chỉ có thể ngắm bức tranh từ phía ngoài căn phòng, sau ba-ri-e che chắn,...

BOB THOMPSON – KẺ NỔI LOẠN GIỐNG GOYA

  Khám phá các tác phẩm của họa sĩ Bob Thompson Bob Thompson (1937- 1966) là một họa sĩ Mỹ gốc Phi nổi tiếng với những bức tranh tranh táo bạo, đầy màu sắc, mà bố cục tranh lại chịu ảnh...