Tiếng hót trong đêm

Trong những ngày Hà Nội vào độ cuối thu, Blue Space Gallery kết hợp với Manzi Art Space đã tổ chức một sự kiện văn hóa đặc biệt: triển lãm “Tiếng hót” kỷ niệm 90 năm ngày sinh cố họa sĩ Trần Trung Tín.

Triển lãm “Tiếng hót” diễn ra từ 20/10 – 17/12/2023 tại số 2 ngõ Hàng Bún, Hà Nội. (Nguồn: Manzi Art Space)

Tròn mười năm kể từ “Bi kịch lạc quan” tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, khán giả Thủ đô mới lại có dịp chiêm ngưỡng các tác phẩm của người nghệ sĩ tài hoa Trần Trung Tín, người được coi là tên tuổi lớn nhất của nghệ thuật biểu hiện nước nhà.

Dẫu mang tên gọi thơ mộng “Tiếng hót”, các tác phẩm được giới thiệu trong triển lãm lần này lại chất chứa cảm xúc u hoài. Hầu hết được vẽ vào những năm 70 thế kỷ trước – khi cuộc kháng chiến chống Đế quốc Mỹ đương hồi ác liệt, sáng tác của Trần Trung Tín phản ánh nỗi buồn, sự bơ vơ và mất mát. Quyết định không đi sơ tán mà trụ lại Thủ đô tạo cho họa sĩ góc nhìn ưu tư nhưng cũng đầy tính nhân văn về hiện thực khói lửa.

Đó là những “Không đề 1” (1972), “Báo động” (1972), “Không đề 2” (1972) có gam màu trầm tối, hình tượng tan tác, bất định, gợi cảm giác tang thương trĩu nặng. Đặc biệt với “Không đề 13” (1971), họa sĩ tái hiện một khung cửa sổ trông ra bầu trời đục màu cam đỏ với các vệt cọ đen, xám mạnh mẽ, nhắc nhớ bầu trời chiến tranh tối sập vì bụi bom, máu lửa.

Cũng trong triển lãm lần này, các tác phẩm trừu tượng giai đoạn đầu của Trần Trung Tín lần đầu ra mắt khán giả. Tiếng nói của thế giới hiện thực mờ nhòa, khiêm nhường, lặng lẽ, nhường không gian cho tiếng nói của thế giới tình cảm. Trần Trung Tín dạo chơi giữa miên man màu sắc: lúc trầm ngâm với xám (“Không đề 7” – 1971, “Không đề 8” – 1969), lúc lạnh lùng với lam (“Không đề 9”, “Không đề 10” – 1972), lúc lại ngộ nghĩnh rực rỡ (“Không đề 5” – 1973, “Không đề 6” – 1972, “Không đề 11” – 1978).

Khác với chuỗi “Bi kịch lạc quan” được giới thiệu mười năm trước chưng cất những khắc khoải chín muồi, những đau đáu thiết tha, các tác phẩm của “Tiếng hót” lần này cất chứa một tinh thần ấm áp hơn, nhẹ nhõm hơn, mở ra nhiều hơn mơ màng hy vọng.

Khán giả dự khai mạc triển lãm ngày 20/10/2023. (Nguồn: Manzi Art Space)

Trong “Tiếng hót”, sức lay động thổn thức nhất được khơi lên từ các bức phỏng thực về sinh hoạt đời thường, những sự vật bình dị thân thương. Trần Trung Tín vẽ về cái đẹp, về niềm vui nảy nở trong cuộc sống thời chiến. Cái đẹp ấy, niềm vui ấy không thoát ly hiện thực, không du đãng nơi mây trời viển vông, mà luôn ngậm buồn vì bị che lấp trong khói bom bão đạn. “Con bò của tôi” (1975) gồng căng lưng, cúi đầu, có đôi mắt đen tuyền vừa thảng thốt hãi hùng, vừa tuyệt vọng trống rỗng. “Đình Hà Nội” (1973) sắc màu trang nhã, dịu mát, mờ ảo như được vẽ ra từ nhạt nhòa ký ức bình yên. “Vệ nữ cam” (1972) giằng xé niềm yêu giản dị vẻ đẹp đầy đặn, đầm ấm của người phụ nữ giữa các nét cọ méo mó, mảng màu rực gai người…

Đáng chú ý hơn cả là các tranh Trần Trung Tín họa chân dung thiếu nữ Hà Nội, tranh chớp cảnh sinh hoạt của người Hà Nội buổi sáng sớm. Màu sắc đã ửng lên, tươi nhất, vui nhất so với loạt tranh trưng bày tại triển lãm lần này; nhưng ánh mắt, nét mặt nhân vật vẫn nguyên vẻ bàng hoàng, bất lực, chứa chan nỗi buồn. Các tác phẩm ấy là sự thể hiện “nửa hiện thực” về số phận con người mong manh giữa biến cố lịch sử khi niềm hạnh phúc, dẫu đã được nỗ lực vun vén, vẫn bé nhỏ tội nghiệp.

Nhưng không vì lẽ đó mà tranh Trần Trung Tín nhuốm cảm thức bi quan. Trái lại, niềm hy vọng, sự lạc quan, tình yêu cuộc sống vẫn luôn âm thầm ngân rung giữa những nét cọ dạt dào tình cảm, những sắc màu thấm đẫm chất thơ. Trên trang giấy của họa sĩ, cái Thiện lên tiếng nhỏ nhẹ nhưng kiên quyết: giống như đạn bom không ngăn được tiếng chim, đêm dài không ngăn được mong ngóng bình minh của con người.

Sáng tác của Trần Trung Tín có sức lay động mãnh liệt (Nguồn: Manzi Art Space)

Các tác phẩm của Trần Trung Tín bấy lâu nay vẫn nằm giữa lằn ranh “nghệ thuật” và “phi nghệ thuật”. Ông vốn là một “tay ngang” trong ngành, chỉ tìm đến hội họa để trú ẩn sau bao thăng trầm cuộc sống; và quả thực tranh ông có vẻ ngây ngô, nguệch ngoạc, trong trẻo như trẻ thơ. Nhưng chính nét hồn nhiên “trời cho” (chữ của Bùi Xuân Phái) nung nấu từ cuộc đời nhiều đắng cay ấy đã làm nên tiếng vang day dứt chỉ riêng có ở Trần Trung Tín.

Khán giả đến với ông để niềm đau được bao dung dịu dàng, nỗi hân hoan được nâng niu ấp ủ. Đạo diễn Tự Huy đã đánh giá thật đúng về sức mạnh của tranh ông: “Anh [Trần Trung Tín] đã tìm ra cách vượt lên trên cái thời khủng khiếp mà tất cả chúng tôi đang sống”. Lặng lẽ mà mãnh liệt, các sáng tác nửa buồn, nửa vui của người họa sĩ tài ba ấy đã nâng đỡ bao tâm hồn, đã dìu dắt bao tiếng chim cất lên long lanh giữa bóng đêm khắc khoải.

Hoàng Hải Ly

Tin cùng chuyên mục

Họa sĩ Nguyễn Siên – Một đời cống hiến cho nghệ thuật nước nhà

Nguyễn Siên là một nghệ sĩ Hậu chiến và Đương đại, sinh năm 1916. Tác phẩm của Nguyễn Siên đã được đưa ra đấu giá nhiều lần, với giá bán thực tế dao động từ 1.461 USD đến 244.754 USD, tùy...

6 tác phẩm hội họa Việt Nam được đấu giá tại Sotheby’s Singapore

Chiều ngày 9 tháng 6 năm 2024 vừa qua phiên đấu “Modern & Contemporary Art” (Nghệ thuật hiện đại và đương đại) của nhà đấu giá Sotheby’s đã diễn ra tại Conrad Singapore Orchard, Singapore. Phiên...

Nhà điêu khắc Đinh Gia Thắng: Từ tượng đài đến những phá cách

NDO – Tại triển lãm “Nắng tháng 3” khai mạc ngày 16/4 do Hội Mỹ thuật Thành phố Đà Nẵng sẽ phối hợp với Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức tại Bảo tàng, nhà điêu khắc, tác giả...

Tác phẩm “Hội cầu mưa” của họa sĩ Nguyễn Thái Cớ thể hiện giao cảm và những nét độc đáo

Tham gia nhiều hoạt động của Hội Văn học Nghệ thuật Hưng Yên, tôi có nhiều cơ duyên gặp họa sĩ trẻ Nguyễn Thái Cớ. Mỗi lần trao đổi về nghệ thuật, tôi đều có ấn tượng về tố chất...

Dòng chảy âm thầm, sâu lắng trong tranh Nguyễn Ngọc Thọ

Cố họa sĩ Ngọc Thọ (1925-2016) thuộc thế hệ thứ ba của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam, sau “Đông Dương” và “Kháng chiến”. Tên tuổi ông gắn với hội họa sơn mài, sơn dầu, mang bản...

Có thể bạn quan tâm

Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức triển lãm kỷ niệm 70 chiến thắng Điện Biên Phủ

Triển lãm kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2024) do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức tại Nhà triển lãm 29 Hàng Bài, Hoàn Kiếm,...

Thông báo của Hội Mỹ thuật Việt Nam triển khai xét tặng "Giải thưởng Hồ Chí Minh"; "Giải thưởng Nhà nước" về văn học, nghệ thuật năm 2020 chuyên ngành Mỹ thuật

  Link dowload mẫu đăng ký tác phẩm, công trình mỹ thuật đề nghị xét tặng “Giải thưởng Hồ Chí Minh” và “Giải thưởng Nhà nước” năm 2020 :...

Triển lãm “Vườn mộng ảo” tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam

Vào lúc 17h30 thứ Bảy, ngày 13 tháng 4 năm 2024, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sẽ diễn ra lễ khai mạc triển lãm “Vườn mộng ảo” – triển lãm cá nhân lần thứ 4 của họa sĩ Mai Đại Lưu....

Nguyễn Tường Lân – Làng chài

    Trong các tranh lụa thời kỳ đầu của Nguyễn Tường Lân, người ta thường thấy “nét bút linh diệu, nhẹ nhàng của họa sĩ Tàu và Nhật Bản”, cái “mịt mùng” sương khói như trong tranh...

Lượm lặt #2

• Di sản nghệ thuật ở I-ta-li-a lâm nguy. Giữa năm 197, báo chí nước ngoài đưa tin Viện Bảo tàng La Bơ-rét-xa – Viện Bảo tàng hội họa lớn nhất của thành phố Mi-lan ở I-ta-li-a – bị dột to;...

Triển lãm tương tác panorama chiến thắng Điện Biên Phủ: Món quà đặc biệt dành tặng giới mỹ thuật Việt Nam

NDO – Họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, nán lại tới tận cuối buổi khai mạc triển lãm tương tác tranh panorama tại Báo Nhân Dân chiều 6/5. Ông xúc động nói: “Đây là...