TRIẾT LÝ BIỂU TƯỢNG CỦA HỌA SĨ RỪNG

 

Vậy là bộ tranh “Cảm tạ người mẹ” của họa sĩ Rừng (Nguyễn Tuấn Khanh) đã tìm được chốn nương náu mới – thuộc bộ sưu tập của ông Nguyễn Chí Sơn (Phan Rang – Tháp Chàm, Ninh Thuận). Người nữ ấy – người mẹ ấy – cõi tạo thế ấy… đã tạm viên mãn một hành trình sau hơn 10 năm:

“Những là nương náu qua thì/

Tiểu thư phải buổi mới về ninh gia” – Kiều.

Tên các bức tranh diễn tả chu kỳ người mẹ, cũng là chu kỳ sự sống, sự tái sinh, nên thứ tự sẽ là: 1) Mẹ thanh xuân; 2) Mẹ mộng mơ; 3) Mẹ tình nhân; 4) Mẹ gia thất; 5) Mẹ hoài thai; 6) Mẹ nuôi dưỡng; và 7) Mẹ vườn xuân. Bộ tranh này đã qua mấy cuộc trưng bày chính thức. Lần đầu tiên tại báo Người Việt (Westminster, California, Hoa Kỳ), từ ngày 1/8 đến 2/8/2009. Lần thứ hai tại phòng tranh Tự Do (TP.HCM), từ ngày 23/9 đến 4/10/2009, với tên mới là “Cảm tạ người nữ”. Và mới đây là tại phòng tranh Ngọc Trân (Ninh Thuận), từ ngày 10/5 đến 10/6/2019, trở lại tên nguyên thủy là “Cảm tạ người mẹ”.

Trong chuyên luận “Hai mươi năm hội họa miền Nam” (1954-1975), nhà nghiên cứu Huỳnh Hữu Ủy nhận định: “Mỗi khuôn mặt trong Hội Họa sĩ trẻ Việt Nam là một thế giới riêng, một phong cách riêng, với đường nét và màu sắc riêng. Như với họa sĩ Rừng, một thời kỳ dài trước năm 1975, luôn luôn đập vào mắt người xem những hình ảnh dữ dội, đẩy ta trở lại đối mặt với những gốc rễ nền tảng nguyên thủy. Những gốc rễ ăn sâu vào trái đất của nhục dục mà đâm chồi, nẩy nụ những cành lá xanh tươi siêu hình. Rừng thích Salvador Dalí và Marc Chagall; nghệ thuật của anh có nhiều tính cách thơ mộng và quái dị mà anh đã nghiệm ra từ hai bậc thầy này, dĩ nhiên đã tinh lọc hoàn toàn qua cách nhìn của một nghệ sĩ Việt Nam”. Cốt lõi về tinh thần của Salvador Dalí và Marc Chagall là triết lý hiện sinh – siêu thực, nơi mà các tạo hình thường mang giá trị của biểu tượng. Rừng cũng có một phần rõ nét như vậy.

RỪNG – Mẹ vườn xuân. 2009. Tổng hợp. 125x185cm
RỪNG – Mẹ mộng mơ. 2009. Tổng hợp. 140x180cm

Nói về giai đoạn trước này, Rừng cho biết: “Suốt một thời gian dài tôi quan niệm hội họa và văn chương phải đậm tính chiến đấu, hoặc phản kháng – tôi thích viết và vẽ về cái gì cụ thể, không vu vơ hoặc lan man. Từ đầu thập niên 1990, khi văn chương vẫn tiếp tục con đường cũ cho đến nay, thì tôi không muốn hội họa phải trực tiếp nói lên điều gì nữa, mà chỉ là câu chuyện của cái đẹp đơn thuần, nên đã làm khác đi”. Hai loạt tranh “Phiêu du mộng tưởng”: “Ánh sáng và bóng tối” (năm 1993), “Trên tầng thanh khí” (1999) Rừng đã làm khác đi như vậy, nhưng phải đến “Cảm tạ người mẹ” thì giá trị biểu tượng mới ngồn ngộn.

“Bảy bức tranh diễn tả bảy thời kỳ của người mẹ. Bắt đầu là Mẹ thanh xuân tràn đầy sinh lực, đến Mẹ mộng mơ chắp cánh bay lượn giữ trăng sao, và Mẹ tình nhân với tình yêu nồng cháy nhưng tinh khiết như hương sen. Rồi người con gái từ bỏ thơ ngây đi lấy chồng trở thành Mẹ gia thất, để rồi nhận lãnh thiên chức làm mẹ: Mẹ hoài thai. Mẹ banh da xẻ thịt đem sinh lực của mình nuôi dưỡng các con: Mẹ nuôi dưỡng. Và bức tranh thứ 7 ngợi ca ngày hội của những bà mẹ trong khu vườn vĩnh cửu của tình mẫu tử: Mẹ vườn xuân” – nhà nghiên cứu Đặng Phú Phong phân tích về biểu tượng. Khi hỏi về phân tích này, Rừng hoàn toàn đồng tình.

Theo Từ điển biểu tượng của J.E. Cirlot, số 7 là: Tượng trưng cho trật tự toàn hảo, một thời kỳ trọn vẹn, hoặc còn gọi là chu kỳ viên mãn. Nó gồm sự hợp nhất của bộ 3 và bộ 4, do đó, được phú cho giá trị ngoại hạng. Nó tương ứng với 7 hướng của không gian (tức là 6 chiều kích sinh tồn, cộng thêm trung tâm, với ngôi sao 7 cánh, với sự hòa giải của hình vuông với hình tam giác, bằng cách đặt hình sau lên hình trước (như bầu trời cách trên trái đất), hoặc bằng cách nội tiếp. Nó là con số hình thành chuỗi cơ bản của cung điệu âm nhạc, của các màu sắc, và của các hành tinh, cũng như của các thần linh tương ứng với các hành tinh ấy; và cũng là của 7 mối tội đầu và những đức tính tương phản. Nó cũng tương ứng với thập tự 3 chiều kích; và sau hết, nó là biểu tượng của đau khổ. Đau khổ để tái sinh.

RỪNG  – Mẹ thanh xuân. 2009. Tổng hợp. 125x185cm
RỪNG  – Mẹ cưu mang. 2009. Tổng hợp. 125x185cm

 

RỪNG – Mẹ gia thất. 2009. Tổng hợp. 200x140cm

Khi hỏi Rừng vì sao vẽ mẹ khỏa thân, ông nói vui: “Khỏa thân mới thành mẹ được, chứ mặc áo mặc quần… kín mít sao trở thành mẹ được”. Nhưng ngẫm lại, ấy lại là câu nói chân thực và trực diện vào yếu tính. Ông cho biết thêm: “Trước hết là do vẻ đẹp của thân thể tự nhiên. Con người không sinh ra với áo quần. Con người được sinh ra với da thịt của trời đất. Con người trần trụi đó là một giá trị thân xác đích thực… Quan niệm thẩm mỹ của mỹ thuật là nhằm đạt đến cái đẹp tuyệt đối của thân thể con người, do đó các họa sĩ hay vẽ con người khỏa thân (nhất là thời cổ điển). Một thân thể không áo quần che đậy thì không thể ăn gian được. Nó trung thực phô bày vẻ đẹp thực sự của tạo hóa ban cho. Đó là lý do tôi vẽ người nữ khỏa thân trong bộ tranh này. Tôi muốn vẽ một thân thể con người chứ không vẽ áo quần của họ”.

Rừng theo đuổi dòng tranh khỏa thân từ đầu thập niên 1960. Sau 1975, ông là một trong số rất người làm triển lãm khỏa thân đầu tiên tại Việt Nam, vào năm 1987, với tên gọi là “Bình minh mới” – diễn ra trong khuôn viên của Hội Mỹ thuật TP.HCM. “Những năm 1980, Rừng sáng tác nhiều tranh khỏa thân. Hình tượng người nữ đã được Rừng thể hiện bằng những đường nét đắm say, thơ mộng và đầy sức sống. Những tác phẩm như “Mẹ đất”, “Bình minh mới”, “Khỏa thân sen”, “Khỏa thân trăng”, “Khỏa thân mùa thu”… một thời làm nên phong cách tranh khỏa thân của Rừng. Nhưng, những khỏa thân nữ của Rừng ngày ấy được đặt bên cạnh những “Dâng lửa”, “Chiến tranh và tôi”…, những “Hamlet”, “Cây giọt lệ”, “Mắt lưng trời”… Đó là nét đẹp Rừng bắt gặp ở phía bên kia của ý thức nóng bỏng về một cuộc sống bị dằn xé trong mối quan hệ đa đoan, tục lụy” – họa sĩ Hồ Tịnh Tình nói.

RỪNG – Mẹ nuôi dưỡng. 2009. Tổng hợp. 140x180cm
RỪNG – Mẹ tình nhân. 2009. Tổng hợp. 140x200cm

Hồ Tịnh Tình nhận xét thêm: “Giờ đây, mọi thứ đã khác. Hình tượng khỏa thân nữ đã được Rừng đưa lên vùng ánh sáng rạng rỡ của năm sắc cầu vồng, giữa vũ trụ đầy trăng sao, giữa rừng hoa lá, cây trái tươi xanh rực rỡ, được phủ lên màu huyền ảo gần với màu sắc của tôn giáo. Rừng là một tín đồ đang quỳ gối trước linh tượng yoni, cảm nhận mặc khải huyền nhiệm của tình yêu, sự sống, là hóa thân của thượng đế và sáng tạo. Cuộc triển lãm “Tạ ơn người mẹ”, vì vậy, là buổi yến tiệc màu sắc lộng lẫy, là nghi lễ tôn vinh nguồn suối uyên nguyên, nguồn suối mà Rừng uống mê say như men rượu với tất cả lòng ngưỡng mộ thiết tha. Dục tính đã được chuyển hóa thành rượu nồng, đã kết tinh thành hoa trái, đã được thăng hoa thành tình yêu thần thánh. Người nữ trong mắt Rừng đi từ tuổi thanh xuân, mộng mơ đến yêu đương, sinh sôi, nuôi dưỡng và viên thành ở đỉnh cao của cái đẹp, cái chân, cái thiện”.

Còn với nhà phê bình mỹ thuật Nguyên Hưng thì: “Rừng có một sức làm việc sung mãn. Anh vẽ nhiều, khai thác mọi thứ phương tiện trung gian để sáng tác – từ màu nước trên giấy, sơn dầu trên họa báo, sơn dầu trên vải bố, cắt dán giấy đến sơn mài…, không chịu sự kìm tỏa bởi những khó khăn của điều kiện vật chất. Bản chất hội họa của anh hướng đến biểu đạt sự hiểu, sự biết trên cơ sở của những cái thấy dựa trên kinh nghiệm chủ quan, nói chung, thuộc trí kiến thường nghiệm… Điều này được anh thừa nhận qua các phát biểu trực tiếp và thể hiện rất rõ qua từng tác phẩm của anh. Thực tế sáng tác của Rừng cho thấy anh đã lãnh hội tất cả mọi hình thức biểu đạt của hội họa hiện đại phương Tây, từ ấn tượng, dã thú, tượng trưng, biểu hiện, đến siêu thực, trừu tượng… – để biểu đạt chính mình trong mọi xung động nội tâm. Đó là hội họa theo quan điểm chức năng, quan điểm dấn thân. Ở góc độ này, cần thừa nhận, Rừng có đóng góp. Anh là họa sĩ dấn thân cuồng nhiệt nhất, chân thành nhất trong số các họa sĩ trưởng thành ở miền Nam trước 1975”.

 

Lược sử của họa sĩ Rừng

Ông tên đầy đủ là Nguyễn Tuấn Khanh, quê gốc Phú Thọ, sinh tại Nam Vang (Phnôm Pênh, Campuchia) năm 1941, thành dành ở Sài Gòn trước 1975, từ thập niên 1990 định cư ở Hoa Kỳ. Sau đó đi về giữa hai nước, triển lãm luân phiên. Với hơn 2.000 tác phẩm và hơn 30 triển lãm cá nhân, Rừng là hội viên Hội Họa sĩ trẻ Việt Nam (trước 1975) và Hội Mỹ thuật Việt Nam (sau 1975). Triển lãm cá nhân đầu tiên có tên Phòng tranh mùa xuân diễn ra tại Sài Gòn, tạo ấn tượng tốt cho người xem và giới sưu tập. Ông còn đặt dấu ấn với văn xuôi (bút danh Kinh Dương Vương) và thơ (các bút danh Dung Nham, Cỏ Ðồng).

Lý Đợi

 

Tin cùng chuyên mục

Thật khó tìm được một người như Đỗ Ngọc Dũng

Đỗ Ngọc Dũng là một họa sĩ tài hoa, ông nổi tiếng từ khi còn rất trẻ. Tôi biết và quen thân ông từ những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ trước. Là người có năng khiếu, có tư duy mới lạ...

Sắc quê và Ký họa – Cuộc “Đổ bộ” về Kinh đô của họa sĩ Quỳnh Thơm

Mấy năm trở lại đây, cư dân Facebook (FB) thường xuyên bắt gặp tranh của họa sĩ Quỳnh Thơm, bởi dù muốn hay không khi lướt FB, các tác phẩm đủ loại từ tranh đề tài lãnh tụ đến phong cảnh...

Phân định khái niệm để bắt kịp sự phát triển

Trong dòng chảy nghệ thuật, việc sáng tác và thử nghiệm với chất liệu mới luôn được nhiều nghệ sĩ quan tâm, bởi đây cũng là một trong những xu hướng của thị trường khi chú trọng tính độc...

Chuyện bức tranh Bác Hồ với thiếu nhi giữa Thủ đô

Nhiều năm qua, người dân và du khách đã quen ngắm nhìn bức tranh cổ động khổ lớn vẽ Bác Hồ bế em bé được treo trang trọng trên mặt tiền tòa nhà Thông tin-Triển lãm thành phố Hà Nội ở khu...

Nối sợi chỉ dài

Triển lãm cá nhân “Đường kim mũi chỉ” của họa sĩ Hoàng Đăng Nghiễm, bày 22 tác phẩm vật liệu tổng hợp, khổ lớn. Triển lãm khai mạc lúc 18h00 ngày 13/5, kéo dài đến hết ngày 31/5/2024....

Tin cùng chuyên mục

Nhà điêu khắc Đinh Gia Thắng: Từ tượng đài đến những phá cách

NDO – Tại triển lãm “Nắng tháng 3” khai mạc ngày 16/4 do Hội Mỹ thuật Thành phố Đà Nẵng sẽ phối hợp với Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức tại Bảo tàng, nhà điêu khắc, tác giả...

Tác phẩm “Hội cầu mưa” của họa sĩ Nguyễn Thái Cớ thể hiện giao cảm và những nét độc đáo

Tham gia nhiều hoạt động của Hội Văn học Nghệ thuật Hưng Yên, tôi có nhiều cơ duyên gặp họa sĩ trẻ Nguyễn Thái Cớ. Mỗi lần trao đổi về nghệ thuật, tôi đều có ấn tượng về tố chất...

Dòng chảy âm thầm, sâu lắng trong tranh Nguyễn Ngọc Thọ

Cố họa sĩ Ngọc Thọ (1925-2016) thuộc thế hệ thứ ba của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam, sau “Đông Dương” và “Kháng chiến”. Tên tuổi ông gắn với hội họa sơn mài, sơn dầu, mang bản...

Tiếng hót trong đêm

Trong những ngày Hà Nội vào độ cuối thu, Blue Space Gallery kết hợp với Manzi Art Space đã tổ chức một sự kiện văn hóa đặc biệt: triển lãm “Tiếng hót” kỷ niệm 90 năm ngày sinh cố họa sĩ...

Quyện trong thế giới hội họa của Nguyễn Đình Tuyên

NDO – Không khoa trương, không ồn ào, không nổi loạn, Nguyễn Đình Tuyên đến với hội họa bằng một tình cảm chân thành hiếm có. Bút pháp của anh hòa quyện giữa tô và vẽ, giữa vẽ và bôi,...

Tin cùng chuyên mục

Triển lãm “Sắc quê & Ký họa” của họa sĩ Quỳnh Thơm 

Triển lãm tranh “Sắc quê & Ký họa” của họa sĩ Quỳnh Thơm đã khai mạc vào lúc 17h00, ngày 27/5/2024 tại Nhà Triển lãm Mỹ thuật 16 Ngô Quyền, Hà Nội. Đến dự buổi khai mạc có nhà phê bình...

Triển lãm nghiên cứu điền dã Nam Định, Bắc Ninh – Hi vọng cho một thế hệ nghiên cứu trẻ

Nằm trong chuỗi hoạt động hướng tới kỷ niệm 100 năm thành lập trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam (1925 – 2025), triển lãm “Nghiên cứu Điền dã Nam Định, Bắc Ninh” là hoạt động của...

Màu sắc hòa quyện giữa hai nền văn hóa vùng cao

Hôm nay, tại trung tâm phồn hoa đất Hà Thành, triển lãm “Câu chuyện vùng cao” của hai họa sĩ Hướng Tâm Đường và Trần Nguyên Thế đã mang đến cho công chúng thủ đô được sống trong...

Phát huy giá trị di sản tại Biệt thự Pháp cổ 49 Trần Hưng Đạo    

Tiếp nối chuỗi hoạt động nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, Ký kết Hiệp định Geneva và Tiếp quản Thủ đô (1954 – 2024), chiều 10/5, Ban vận động Mỹ thuật và Ngoại giao văn...

Khát vọng người Đất tổ Hùng Vương trong hội hoạ, điêu khắc

Chiều 6/5, tại Nhà triển lãm Mỹ thuật 16 Ngô Quyền (Hà Nội) đã diễn ra khai mạc triển lãm với chủ đề  “Khát” của họa sỹ Nguyễn Thành Việt và nhà điêu khắc Triệu Tiến Công – hai...

Có thể bạn quan tâm

Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức triển lãm kỷ niệm 70 chiến thắng Điện Biên Phủ

Triển lãm kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2024) do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức tại Nhà triển lãm 29 Hàng Bài, Hoàn Kiếm,...

NGƯỜI THIẾU NỮ THỔI SÁO

  Năm 1979, sau hai mươi năm không về Việt Nam, tôi đến Hà Nội vào mùa thu. Sau năm ngày ngồi ở nhà với gia đình, tôi dè dặt bước chân ra phố. Mấy ngày đầu được em út, các chú đèo xe đạp...

Một hay nhiều sự thật

Đây là câu chuyện không có gì mới, đã diễn ra ở khắp nơi từ khi có thị trường nghệ thuật. Mà thị trường nghệ thuật (hay đồ cổ nói chung) thực chất cũng có ở Việt Nam đến hai ngàn năm...

5 XU HƯỚNG TRONG THỊ TRƯỜNG NGHỆ THUẬT NĂM 2021

  Thế giới nghệ thuật vào năm 2021 rất khác so với thế giới nghệ thuật mà chúng ta đã biết vào thời điểm này năm ngoái. Ảnh hưởng bởi đại dịch, cảnh quan của thế giới nghệ thuật đã...

SỰ KHÔN LƯỜNG CỦA VIỆC ĐỊNH GIÁ MỘT TÁC PHẨM NGHỆ THUẬT

  Đại dịch COVID-19 vẫn đang hoành hành và diễn biến phức tạp trên toàn thế giới. Cũng như các đại dịch khác xảy ra trước đây, COVID-19 đã tạo ra xáo trộn lớn trong thị trường nghệ...

Thông báo về Triển lãm Mỹ thuật Khu vực VIII (Đồng bằng sông Cửu Long) lần thứ 25 năm 2020

HỘI MỸ THUẬT VIỆT NAM                            CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM              Số:...