BỨC TRANH TƯỜNG CỦA PHẠM TĂNG VÀ NGƯỜI TRI ÂM

 

Tháng 5 năm 1997, tôi đã may mắn được gặp ông Phạm Tăng ngay từ lần đầu tiên ông trở về Việt Nam sau gần 40 năm xa cách.

Ồ! Đó là một ông già 73-74 tuổi, đầu bạc trọc lốc như sư, vóc người nhỏ thanh thanh, có gương mặt vô cùng linh hoạt.

Ông hút thuốc lào sòng sọc, nhả khói mù mịt, trông chẳng có dáng dấp một “ông Tây” tí nào…

Với một người như Phạm Tăng, ta không phải làm quen. Bởi vì, đúng như ông đã viết – rằng ông “Sinh ra – Có đó – không còn đó / Một dấu chân mờ, một bóng vang… / Không cái Tôi này – không xác thân / KHÔNG SAU, KHÔNG TRƯỚC, chẳng XA-GẦN / KHÔNG ĐI, KHÔNG ĐẾN, không còn MẤT…”

* * *

Tôi và ông Phạm Tăng vào chuyện rất nhanh, chẳng khách khí gì. Câu chuyện cũng chẳng có đầu, có đuôi gì, cứ lao vun vút. Tựu trung rồi cũng vào một điểm. Tôi là người hỏi, ông cũng hỏi, nhưng người trả lời vẫn là ông.

Hỏi: Quan điểm của ông về con người nói chung?

Phạm Tăng: Người tài hay người không có tài ta đều nên biết. Tài thì phải kính, bất tài thì phải thương. Riêng bọn hữu danh vô thực, ba hoa, khoác lác – tôi không cần biết… Làm người tốt cũng chẳng sướng gì, làm kẻ xấu cũng có nỗi khổ, có khi là phải gánh… Sống ở đời ai chẳng có lúc là nạn nhân. Mình là nạn nhân của thằng này thì nó lại là nạn nhân của thằng khác, cũng không nên oán trách, nguyền rủa nó quá nhiều…

Hỏi: Quan điểm của ông về những người cộng sản?

Phạm Tăng: Nhiều người ở cả Việt Nam và phương Tây chê trách, bêu xấu, thậm chí muốn xóa sổ những người cộng sản Việt Nam. Tôi thì không tin ở Việt Nam có người nào khác làm tốt hơn được đâu… Tôi cũng không thích các chủ nghĩa, tôi chỉ kính trọng những con người chân chính, kể cả những người cộng sản chân chính, chẳng hạn như Lưu Quyên, một người bạn cũ của tôi.

Họa sĩ Phạm Tăng (1924-2017) và bức tranh “Vũ trụ” của ông. Ảnh chụp tại Paris, khoảng 1990-1994

Hỏi: Quan điểm của ông về hội họa Việt Nam?

Phạm Tăng: Đỉnh cao nghệ thuật có vô kể con đường để tới. Chọn đường nào? Đấy! Người Việt Nam ta từng chịu ảnh hưởng của nghệ thuật Trung Hoa, Pháp. Đó là hai “cái kính” đi mượn, thử bỏ ra xem có loạng choạng không nào? Hội họa Việt Nam phải tự tìm cho chính mình một “đường quyền”, tại sao cứ phải phân vân theo Tàu hay theo Tây mãi… Chúng ta đã học và đang cố vượt ra cái đầu óc “duy lý” của phương Tây để dần quay về với nguồn gốc phương Đông của mình. Hoặc kết hợp cả hai, nhưng phải nhuần nhuyễn… Không được phép quên thành tựu của vật liệu – chất liệu cũng như thành quả của khoa học hiện đại… Đều là những người đi tìm tự do trong nghệ thuật, mỗi thế hệ ít nhiều đều có những đóng góp riêng, không nên phủ nhận lẫn nhau, điều ấy là tối kỵ… Người nghệ sĩ phải đối mặt với thế hệ của chính mình, với người đi trước, và với cả người đi sau… Vấn đề là nên động viên lẫn nhau, là xây dựng cho tương lai của nghệ thuật. Không thể nói ông nào “cổ” và ông nào “trẻ”…

Câu chuyện nhỏ của Phạm Tăng về người tri âm “vô hình”

Trước tiên, tôi muốn nhấn mạnh về một sự thực: Rằng ít nơi nào nhiều triển lãm mỹ thuật như Khu 3 thời kỳ đầu chống Pháp. Ủy ban kháng chiến Nam Định có nhờ tôi mở triển lãm bán tranh lấy tiền ủng hộ Nam Bộ kháng chiến. Tôi ngược xuôi Hà Nội tìm tranh Hoàng Tích Chù, Nguyễn Tiến Chung… Lại lùng Nguyễn Sáng, Diệp Minh Châu xuống vẽ chân dung nhưng các anh mắc bận. Chúng tôi tổ chức cả bán đấu giá, Tạ Tỵ cũng cùng tham gia…

Đến mãi tận bây giờ tôi vẫn không thể nào quên được cái lần tôi nhận được giải thưởng 2000 đồng cho một bức tranh cổ động vẽ trên tường, do một người cán bộ xa lạ không hề quen biết, thậm chí không hề gặp mặt, đi tạt qua tự nguyện trao. Hồi đó, nhà thơ Lưu Quyên (từng sinh hoạt cùng cấp bộ Đảng với Nguyễn Lương Bằng, Trần Huy Liệu ở nhà tù Sơn La) làm giám đốc thông tin tuyên truyền Khu 3 (sau ông là cán bộ Địch vận Trung ương). Ông là người cộng sản tuyệt vời mà tôi được biết và hết lòng kính trọng. Khi Lưu Quyên mất, tôi có làm một bài thơ để khóc ông… Không biết ai có thể tìm được giúp tôi người trao giải thưởng năm xưa nhỉ? Một người “tri âm” vô hình?

Khóc Lưu Quyên

Sáu giờ ngăn cách Đông Tây

Quả cầu nho nhỏ, đó đây vẫn gần…

Nhớ xưa Chợ Đại Cống Thần

Hà Nam Sở Kiện góp phần điểm tô

Ninh Bình, Nam Định, Yên Mô

Dọc ngang mưa nắng sông hồ cũng vui!

Tranh đời xóa xóa bôi bôi

Anh hưu phận sự, tôi thôi vẽ vời

Vắt tay tính sổ cuộc đời

Lợi danh nhẹ gánh, Tình người có dư

Này đây một bức tâm thư

Trải ra, đủ rộng đắp vừa núi sông

Bút hoa rút sợi tơ lòng

Dư dây chỉ thắm kết vòng càn khôn!

Xá gì những lũ con buôn

Tổ tiên cũng bán, Cội nguồn cũng quên.

Paris lạnh lẽo hoàng hôn

Nắng chiều gợi nhớ Vàng-Son thuở nào

Nước non như tấm lụa đào…

* * *

Năm 1999, Phạm Tăng về thăm Việt Nam lần thứ hai. Ông có đến chơi với tôi hai lần, một lần gặp, một lần không, và có để lại một lá thư ngắn. Ông bày tỏ ý nguyện được sống những năm tháng cuối đời ở Ninh Bình, quê hương ông. Nhưng kể từ ấy, ông không bao giờ quay lại nữa…

Phạm Tăng đã mất năm 2017, tại Paris.

Quang Việt

 

Tin cùng chuyên mục

Họa sĩ Nguyễn Siên – Một đời cống hiến cho nghệ thuật nước nhà

Nguyễn Siên là một nghệ sĩ Hậu chiến và Đương đại, sinh năm 1916. Tác phẩm của Nguyễn Siên đã được đưa ra đấu giá nhiều lần, với giá bán thực tế dao động từ 1.461 USD đến 244.754 USD, tùy...

6 tác phẩm hội họa Việt Nam được đấu giá tại Sotheby’s Singapore

Chiều ngày 9 tháng 6 năm 2024 vừa qua phiên đấu “Modern & Contemporary Art” (Nghệ thuật hiện đại và đương đại) của nhà đấu giá Sotheby’s đã diễn ra tại Conrad Singapore Orchard, Singapore. Phiên...

Nhà điêu khắc Đinh Gia Thắng: Từ tượng đài đến những phá cách

NDO – Tại triển lãm “Nắng tháng 3” khai mạc ngày 16/4 do Hội Mỹ thuật Thành phố Đà Nẵng sẽ phối hợp với Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức tại Bảo tàng, nhà điêu khắc, tác giả...

Tác phẩm “Hội cầu mưa” của họa sĩ Nguyễn Thái Cớ thể hiện giao cảm và những nét độc đáo

Tham gia nhiều hoạt động của Hội Văn học Nghệ thuật Hưng Yên, tôi có nhiều cơ duyên gặp họa sĩ trẻ Nguyễn Thái Cớ. Mỗi lần trao đổi về nghệ thuật, tôi đều có ấn tượng về tố chất...

Dòng chảy âm thầm, sâu lắng trong tranh Nguyễn Ngọc Thọ

Cố họa sĩ Ngọc Thọ (1925-2016) thuộc thế hệ thứ ba của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam, sau “Đông Dương” và “Kháng chiến”. Tên tuổi ông gắn với hội họa sơn mài, sơn dầu, mang bản...

Tin cùng chuyên mục

Hành trình vạn dặm của rùa biển trong dự án bảo tồn hệ sinh thái của nghệ sĩ Cao Thanh Thà

Hưởng ứng Ngày rùa biển thế giới (16/6) và truyền thông kêu gọi hành động bảo vệ các loài rùa biển đang có nguy cơ tuyệt chủng – Tiếng chuông báo động về đa dạng sinh học biển môi...

6 tác phẩm hội họa Việt Nam được đấu giá tại Sotheby’s Singapore

Chiều ngày 9 tháng 6 năm 2024 vừa qua phiên đấu “Modern & Contemporary Art” (Nghệ thuật hiện đại và đương đại) của nhà đấu giá Sotheby’s đã diễn ra tại Conrad Singapore Orchard, Singapore. Phiên...

“Người đàn bà trên Sân ga vũ trụ” triển lãm cá nhân ấn tượng của tiến sĩ, họa sĩ Đỗ Chung

Trải qua một hành trình dài, bền bỉ sáng tác và nghiên cứu những khuynh hướng, trào lưu nghệ thuật của thế giới, tiến sĩ, họa sĩ Đỗ Chung đã tạo nên những tác phẩm trừu tượng mang đậm...

Khai mạc triển lãm tranh Hội tụ 2024 của 4 Chi hội Hội họa Hà Nội

Vào lúc 17h00’, ngày 06/6/2024, Triển lãm tranh Hội tụ 2024 của 04 Chi hội Hội họa Hà Nội đã được khai mạc tại Nhà triển lãm Mỹ thuật 16 Ngô Quyền. Triển lãm trưng bày 100 tác phẩm của 100 nghệ...

Triển lãm “Sắc quê & Ký họa” của họa sĩ Quỳnh Thơm 

Triển lãm tranh “Sắc quê & Ký họa” của họa sĩ Quỳnh Thơm đã khai mạc vào lúc 17h00, ngày 27/5/2024 tại Nhà Triển lãm Mỹ thuật 16 Ngô Quyền, Hà Nội. Đến dự buổi khai mạc có nhà phê bình...

Có thể bạn quan tâm

Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức triển lãm kỷ niệm 70 chiến thắng Điện Biên Phủ

Triển lãm kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2024) do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức tại Nhà triển lãm 29 Hàng Bài, Hoàn Kiếm,...

Khai mạc triển lãm mỹ thuật khu vực đồng bằng sông Cửu Long

NDO –  Ngày 24/8, Ủy ban nhân dân tỉnh Trà Vinh phối hợp Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức triển lãm mỹ thuật khu vực đồng bằng sông Cửu Long lần thứ 28 năm 2023, tại Trường thực hành Sư...

Nam Ho Ceramic 2023

...

10 tranh đắt nhất thế giới trong năm 2023

Tranh người tình của Picasso giá 139,4 triệu USD, “Quý cô cầm quạt” của Gustav Klimt đạt hơn 108 triệu USD, là những tác phẩm đắt nhất năm nay. Theo thống kê từ trang web nghệ thuật Artsy,...

NGHỆ THUẬT ĐA PHƯƠNG TIỆN TRONG THIẾT KẾ NỘI THẤT SHOWROOM BMW WELT

Đầu thế kỷ 21, sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin đã mang lại cho lĩnh vực thiết kế nội thất showroom những biểu hiện nghệ thuật mới. Thông qua khoa học và công nghệ hiện đại,...

Vẻ đẹp nội Tâm trong hội hoạ Văn Chiến

Đường “link” dẫn dắt đến với hội hoạ trải qua 40 năm, mang đến cho hoạ sĩ một trái tim đầy rung cảm với nhiều trạng thái của cảm xúc mà tạo nên cú hích trong nghệ thuật mang sắc thái...