ANDY CAO – XAVIER PERROT: CẢNH QUAN NHƯ NHỮNG CẤU TRÚC CỦA TÂM TRÍ

    

Xuất thân từ chuyên ngành kiến trúc cảnh quan, và có nhiều năm làm việc với phong cảnh ở nhiều dự án và công việc khác nhau, Andy Cao người Mỹ gốc Việt cư trú tại Los Angeles (Hoa Kỳ) là một kiến trúc sư-nghệ sỹ phong cảnh hoạt động tích cực trong môi trường kiến trúc và nghệ thuật địa hình bình diện quốc tế hiện nay. Kết hợp với Xavier Perrot – kiến trúc sư cảnh quan người Pháp để thành lập Cao-Perrot từ những năm 1998, họ đặt trọng tâm vào nghiên cứu và phát triển từ nghệ thuật vườn cảnhvốn có lịch sử phát triển và truyền thống lâu đời trong văn minh nhân loại.Những giải pháp nghệ thuật của Cao-Perrot không bị giới hạn bởi không gian vật lý, có năng lực tích hợp và chuyển hóa các đặc điểm sẵn có của khung cảnh vào tác phẩm, và kết hợp với cách sử dụng vật liệu độc đáovà công nghệ xây dựng hiện đại. Từ đó họ đưa ra những cấu trúc và phương án nghệ thuật đa dạng: các thiết kế vườn cảnh cho không gian công cộng và tư nhân, sắp đặt ngoài trời ngắn hạn và dài hạn, tác phẩm cộng đồng và ứng tác địa hình… với triết thuyết sáng tạo mang nhiều âm hưởng của tinh thần phương Đông và đương đại.

Nhà điêu khắc Andy Cao (sinh 1966)

Tạo dựng phong cách khác biệt với các nghệ sỹ cảnh quan lừng danh như Christo & Jeanne-Claude, cách tiếp cận của Cao-Perrot nhấn mạnh nhiều hơn vào sự hòa hợp giữa khung cảnh tự nhiên để đặt ra những cách thức tiếp cận và tác động tinh tế, biểu tượng hóa sự vật với mỗi cảnh quan và tìm kiếm sự tương tác phi công nghiệp giữa phần nghệ thuật và đời sống. “Vườn kính”(1), tác phẩm cảnh quan đầu tay (?) của các nghệ sỹ, khái quát và chuyển hóa hình ảnh của những ruộng muối lấp lánh dưới ánh mặt trời biển miền Trung, vào không gian của khu vườn ở bờ Nam nước Mỹ đem lại những ấn tượng thị giác siêu thực và lãng mạn cổ điển. Nhấc sự vật ra khỏi khung cảnh nguyên bản chuyển sang cảnh quan mới, tự nó đã định nghĩa lại giá trị thông tin và giá trị thẩm mỹ.

“Mây”(2), một sắp đặt cho không gian công cộng tại Washington DC (Mỹ) năm 2013, kết hợp giữa các vật liệu dây thép, vụn gương kính tái chế tạo thành một hình thể đám mây dựng ở cao độ nhìn xuống thành phố. Khung cảnh đô thị nhìn từ trên cao trở nên mềm hóa và lãng mạn bởi đám mây điêu khắc, sự hiện diện của nó hoàn toàn thay đổi đặc tính vật lý và thị giác và tính chất của cảnh quan.

ANDY CAO – Mây – Confetti Cloud. 2013. Tác phẩm công cộng tại Bow Lake Transfer Station, Washington DC, Virginia, Hoa Kỳ. Cao 4,5m, chiều ngang 11m, được làm bởi kính vụn thu thập từ trung tâm sản xuất kính Pilchuck tại địa phương. Nguồn ảnh: Caoperrotstudio.com

“Vườn khổng lồ”(3) tạo một đám mây pha lê bao phủ diện tích hơn 4,500m2 của khu vườn tại Wattens (Áo) với vật liệu chủ đạo là lưới kim loại và pha lê của hãng Swarovski. Khu vực sắp đặt bao quanh hồ nước nhỏ, những lưới thép liên kết nhau tạo thành một cấu trúc mây liên miên quanh những con đường và vườn cảnh ven hồ, điểm nhấn là hàng trăm ngàn hạt pha lê cài trên đó. Diện tích dàn trải phù hợp, cao độ được khống chế hợp lý với cây cối tự nhiên xung quanh, tạo ra một khung cảnh huyền hoặc và choáng ngợp. Điểm nhấn tác phẩm thể hiện ở khả năng phản chiếu ánh sáng tự nhiên và nhân tạo liên tục của các hạt pha lê, liên tục biến đổi từ ngày sang đêm, tạo nên hiệu quả thị giác đặc biệt cả khi nhìn từ xa hay tiếp cận vào bên trong cảnh quan đó.

ANDY CAO – Vườn khổng lồ – Garden of the Giant. 2015. Tác phẩm cảnh quan và sắp đặt địa hình tại Wattens (Áo), hợp tác với công ty pha lê Swarovski Kristallwelten để tạo dựng một sắp đặt trên diện tích 1.400m2 của khu vườn rộng 7,5ha. Nguồn ảnh: Caoperrotstudio.com

 

ANDY CAO – Vườn khổng lồ – Garden of the Giant. 2015. Tác phẩm cảnh quan và sắp đặt địa hình tại Wattens (Áo), hợp tác với công ty pha lê Swarovski Kristallwelten để tạo dựng một sắp đặt trên diện tích 1.400m2 của khu vườn rộng 7,5ha. Nguồn ảnh: Caoperrotstudio.com

“Mây Pha Lê sau đó được tái hiện ở một quy mô nhỏ, là một Sắp đặt địa hình trên ngọn đồi Mâm Xôi tại khu vực ruộng bậc thang danh tiếng của huyện Mù Cang Chải (Yên Bái), tháng 6-2018 vừa qua. Ở một diện tích nhỏ hơn nhiều so với phiên bản trước, tính biến đổi và lãng mạn hóa khung cảnh vẫn xuất hiện với phương án thiết kế linh hoạt, tạo ra cơ hội để người xem tiếp cận gần tác phẩm. Tuy vậy quy mô triển khai nhỏ tạo ra những hạn chế làm tác phẩm dễ bị hút, biến mất khi đứng ở các điểm nhìn từ xa, phần nào không đủ tạo nên sức ép thẩm mỹ cho người xem.

ANDY CAO – Mây pha lê. 2018. Tác phẩm cảnh quan và sắp đặt địa hình tại ngọn đồi Mâm Xôi thuộc xã La Pán Tẩn, Mù Cang Chải, Yên Bái. Trưng bày dự kiến kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10/2018, sau rút xuống chỉ trưng bày trong 4 tuần. Nguồn ảnh: Caoperrotstudio.com

Lựa chọn và sử dụng vật liệu là một trong trong những điểm mạnh của Cao-Perrot trong khả năng tiếp cận với một phong cảnh mới, phát triển ý tưởng và đưa ra giải pháp thẩm mỹ. Tạm bỏ qua những dẫn dắt tự sự có xu hướng lãng mạn của nghệ sỹ trong lý do chọn lựa, có thể nhìn nhận các vật liệu chủ đạo trong công trình của Cao-Perrot luôn mang nhiều hơn hai đặc tính thị giác để tạo ra những hiệu ứng đa dạng: khả năng phản chiếu hình ảnh và ánh sáng của gương kính, thủy tinh và pha lê, khả năng kết nối, mở rộng và tự tạo những cấu trúc rỗng-đặc phi tuyến của hệ dây thép, lưới hay sợi. Tính tự thân của vật liệu quyết định cấu trúc của tác phẩm, quyết định nhận thức thẩm mỹ và đa dạng thông tin thẩm mỹ tới người xem. Vật liệu ở đây được thay đổi công năng trong cấu trúc của tác phẩm: từ vị thế bị kiểm soát trong việc chuyển tải thông điệp thị giác và thẩm mỹ tới người xem, thành vị thế chủ động đưa ra thông tin đó. Mỗi loại vật chất trong cảnh quan của Cao-Perrot luôn hàm chứa thành phần động – moving parts,chúng tự tạo ra những đối thoại với sự vật và khung cảnh xung quanh: màu sắc của cánh đồng gương biến ảo theo thời gian trong ngày và thời tiết của từng mùa, hay các cấu trúc dây có độ lỏng lẻo nhất định để di động bởi gió, sự đụng chạm của con người, và kết cấu không gian ngẫu hứng mà các mảng lưới thép tạo ra khi liên kết với nhau, chồng chéo và đan cài, va đập hay tách rời nhau. Khả năng tạo ra nhiều biến thiên củanội hàm tác phẩm dẫn đến các biến thiên trong thị giác đưa ra nhiều biến số thẩm mỹ. Với mỗi một thời điểm, trạng thái khác nhau của thời gian và thời tiết, người xem được hưởng thụ và cảm nhận những vẻ đẹp thị giác khác nhau, linh hoạt, không nhàm chán. Tính động của tác phẩm là phần phức tạp nhất, thách thức nhất, khó kiểm soát nhất và thú vị nhất của tác phẩm cảnh quan.

ANDY CAO – Vườn kính – Glass garden. 1998. Tác phẩm vườn cảnh tại một khu vườn tư nhân thuộc thành phố Los Angeles, California Hoa Kỳ. Nguồn ảnh: Caoperrotstudio.com

Tính phi bền vững trong kết cấu tác phẩm của Cao-Perrot là một phần đáng lưu tâm khác khi nhìn nhận tác phẩm ở các giá trị về bền vững trong sáng tạo đương đại (ecologically, sustainability). Không phụ thuộc vào các vật liệu truyền thống của kiến trúc và điêu khắc (đá, gỗ, bê-tông, kim loại), Cao-Perrot lựa chọn những vật liệu có khả năng tái chế, nhẹ nhõm ở thể vật lý, phát triển về các cơ thể, cấu trúc kết nối và linh hoạt. Phong cách này ngẫu nhiên (?) mà phù hợp với “phản tượng đài” – counter monument, một trong những trào lưu đang được nhìn nhận nghiêm túc của nghệ thuật phương Tây.Trào lưu này khước từ các hệ thống biểu tượng hoành tráng, tác phẩm đồ sộ tốn kém, tạo ra những gánh nặng kinh tế (cho người thực hiện) và những gánh nặng trên tinh thần xã hội khi phải chịu đựng những hình tượng – có thể là phù hợp trong một khoảng thời khắc và hoàn cảnh nhất định – nhưng trở thành thừa thãi, phù phiếm và độc đoán khi tồn tại lâu dài. Những khu vườn cảnh hay Sắp đặt công cộng của Cao-Perrot có khả năng đứng lâu hơn các biểu tượng hoành tráng bởi sự hòa hợp luôn có với cảnh quan xung quanh, sự tương thích với chuyển đổi của môi trường và hành vi con người, và kết cấu nhẹ, linh hoạt, đơn giản khi cần di chuyển hay thay đổi hoặc phá bỏ. Cuối cùng chúng ta nhớ gì về một tác phẩm nghệ thuật: hình bóng của chúng trong tâm trí bởi trí nhớ hình ảnh, hay giá trị của cảm xúc và lĩnh ngộ mà nó tạo ra? Chúng ta có vẫn cần một cơ thể vật lý của tác phẩm để luôn nhắc nhở ta về một hệ giá trị, một cảm xúc hay một ý nghĩ không?

Những cảnh quan của Cao-Perrot mở ra khung cảnh của tâm trí, ám ảnh, ký ức và lãng quên, để người xem có cơ hội trải nghiệm những cảm xúc kỳ diệu hiếm hoi trong hành trình phù du và hữu hạn của cuộc đời

Nguyễn Anh Tuấn

 

(1) Glass Garden, 1998, Los Angeles (California, Hoa Kỳ). Sử dụng 45 tấn gương kính vụn tái chế trên diện tích hơn 600m2 tại một khu vườn tư nhân.

 (2) Confetti Cloud, 2013, Washington DC (Hoa Kỳ).

(3) Garden of the Giant, 2015, Wattens (Áo).

Nói đến Andy Cao, cần phải nhắc tới danh tự Cao Perrot, được bởi tên hai kiến trúc sư-nghệ sỹ cảnh quan Andy Cao và Xavier Perrot. Hai nghệ sỹ là cộng sự, sáng lậpvăn phòng Cao Perrot hoạt động hơn 20 năm trong lĩnh vực thiết kế cảnh quan và giải pháp cho các không gian đa dạng.

Andy Cao là nghệ sỹ cảnh quan gốc Việt cư trú tại Los Angeles (Hoa Kỳ). Ông nhận học bổng về Kiến trúc cảnh quan bởi Học viện Hoa Kỳ ở Rome năm 2002, và  học bổng Loeb từ trường Thiết kế của Đại học Harvard năm 2011. Ông đã tham gia ngành Kiến trúc Cảnh quan của trường Đại học Kiến trúc Houston (University of Houston College of Architecture) và nhận bằng Cử nhân Khoa học trong Kiến trúc cảnh quan của trường Đại học Bách khoa tiểu bang California (California State Polytechnic University). Andy đã từng giảng dạy thiết kế cảnh quan tại trường Kiến trúc USC và Cal Poly Pomona.

Nghệ sỹ cảnh quan Xavier Perrot cư trú tại Paris, Pháp. Anh theo học thiết kế cảnh quan ở trường Saint-Ilan tại Brittany, và Conservatoire International des Parcs et Jardins et du Paysage ở Chaumont-sur-Loire. Năm 2008, Xavier được trao giải thưởng dành cho Kiến trúc sư Trẻ nổi bật của ngành Kiến trúc cảnh quan bởi Bộ văn hóa Pháp (Lauréats des Nouveaux Albums des Jeunes Architectes et Paysagistes).

Xem thêm về hai nghệ sỹ tại: https://www.caoperrotstudio.com/EN_about.html

Nghệ thuật vườn cảnh (garden, paradise garden) thoát thai từ những khát vọng về xây dựng một thế giới không tưởng, ý niệm về cuộc sống vĩnh hằng từ vũ trụ Thiên Chúa giáo (Garden of Eden) và biểu tượng của sự phồn vinh, là một trong những hình thái nghệ thuật lâu đời, gắn với những vương triều sớm của loài người. Những khu vườn cổ xưa nhất được biết đến là  thuộc đế chế Assyrian (Lưỡng Hà), nối dài tới vườn cảnh của La Mã, Ba Tư, Ấn Độ, châu Âu. Những khu vườn hiện đại nổi tiếng như Taj Mahal (Ấn Độ), Vườn Versailles và cung điện Lourves ở Pháp và Công viên Trung tâm của New York (Mỹ) cũng nằm trong mạch nghệ thuật này. Xem thêm tại:   https://en.wikipedia.org/wiki/Landscape_design

Tin cùng chuyên mục

20 năm nghệ thuật đương đại Việt Nam

Hiện nay, nhà nước cũng tạo điều kiện cho nghệ sĩ trên cơ sở tiếp thu, tìm tòi, phát hiện cái mới để đưa ra những tác phẩm phong phú và đa dạng nhưng cũng không quên việc gìn giữ bản sắc...

Hiện thực và Siêu thực: Hai trạng thái của vòng lặp

Trong nghệ thuật biểu hình, hiện thực và siêu thực là hai ngôn ngữ thể hiện rất rõ cách nhìn về đời sống và thế giới nội tâm của mỗi họa sĩ. Triển lãm Vòng lặp khai mạc vào ngày 30/5 vừa...

Hiểu và suy cảm về nghệ thuật trừu tượng

Chúng ta khảo sát qua về định nghĩa khái niệm trừu tượng. Theo “Từ điển tiếng Việt”: Nghĩa một trừu tượng (thuộc tính, quan hệ ) được tách ra trong tư duy con người khỏi các thuộc tính, các...

Hiện thực và Siêu thực: Hai trạng thái của vòng lặp

  Trong nghệ thuật biểu hình, hiện thực và siêu thực là hai ngôn ngữ thể hiện rất rõ cách nhìn về đời sống và thế giới nội tâm của mỗi họa sĩ. Triển lãm Vòng lặp khai mạc vào ngày 30/5...

HANOI MINIPRINT 2021 – KÍCH THƯỚC NHỎ, NGUỒN CẢM HỨNG LỚN

  Miniprint – tranh in kích thước nhỏ là một trong những thể loại tranh được các nghệ sĩ đồ họa vô cùng quan tâm. Các triển lãm miniprint thế giới nhiều thập kỷ nay đã trở thành triển lãm...

Tin cùng chuyên mục

Họa sĩ Trần Tuấn đạt Giải Nhất cuộc thi Nghệ thuật Quốc tế ITSLIQUID lần thứ 12

Trần Tuấn là một họa sĩ nổi tiếng của Việt Nam với nhiều tác phẩm được trưng bày rộng rãi trong nước và quốc tế. Lấy cảm hứng từ Tâm linh phương Đông, các tác phẩm trừu tượng của ông...

Tổ chức Cuộc thi và Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam

(Chinhphu.vn) – Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giao cho Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức thực hiện “Cuộc thi và Triển lãm Mỹ...

Phát động cuộc thi vẽ tranh ‘Di sản văn hóa Việt Nam qua hội họa’

(Chinhphu.vn) – Được sự nhất trí của Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh Việt Nam (Bộ VHTT&DL), Hội Di sản văn hóa Việt Nam phối hợp với Công ty cổ phần Trịnh Gia tổ chức cuộc thi vẽ tranh “Di...

Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết Ban Chấp hành khoá IX (Nhiệm kỳ 2019 – 2024)

Sáng ngày 30/05/2024, tại tầng 3 Nhà triển lãm Mỹ Thuật 16 Ngô Quyền, Hội Mỹ thuật Việt Nam đã tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết Ban Chấp hành khoá IX (Nhiệm kỳ 2019 – 2024) kỳ thứ 7...

Khai mạc triển lãm tranh sơn mài của hoạ sĩ Đinh Quân

Ngày 27 tháng 5, triển lãm tranh sơn mài chủ đề Thiên Khải (Genesis) của hoạ sĩ Đinh Quân do Bến Thành Art tổ chức đã chính thức được khai mạc tại An Gallery, 159 Đồng Khởi, TP. HCM. Trong triển lãm...

Có thể bạn quan tâm

Danh sách Giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam; Giải thưởng Mỹ thuật Khu vực; Giải thưởng ngành Phê bình Mỹ thuật năm 2018

  Tổng số Giải thưởng Hội Mỹ thuật Việt Nam: 05 giải thưởng: 01 giải Nhất, 01 giải Nhì, 03 giải Ba Tổng số Giải thưởng Triển lãm Mỹ thuật Khu vực và ngành Phê bình Mỹ thuật: 90 Trong...

Thông báo lần thứ 2 về triển lãm Mỹ thuật khu vực 2 (Đồng bằng sông Hồng) lần thứ 26 năm 2021

...

THÔNG BÁO SỐ 1 VỀ VIỆC TRIỂN LÃM MỸ THUẬT VIỆT NAM 2020

BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH CỤC MỸ THUẬT, NHIẾP ẢNH VÀ TRIỂN LÃM   Số: 573/TB-MTNATL CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc   Hà Nội, ngày 21  tháng 11...

NGUYỄN NAM SƠN – ÔNG GIÀ KIM LIÊN

  Họa sĩ Nam Sơn là người đã cống hiến suốt cuộc đời không hề mệt mỏi cho sự phát triển của mỹ thuật Việt Nam đương đại. Ông đảm nhiệm nhiều vai trò quan trọng và có sức ảnh...

MỘT ĐÓNG GÓP TRONG NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ MỸ THUẬT SÂN KHẤU

  Nhân đọc “Mỹ thuật Sân khấu Việt Nam” của PGS. TS. Họa sĩ Đoàn Thị Tình, Nhà xuất bản Mỹ thuật Hà Nội, 2020. Nghệ thuật sân khấu, ngay từ khi mới ra đời, đã có sự tham gia của mỹ...