ĐI VẼ Ở CHIẾN DỊCH ĐẮC TÔ, TÂN CẢNH, MÙA HÈ ĐỎ LỬA 1972

 

Năm 1969, tôi vào công tác ở Hội Văn nghệ Giải phóng Miền Trung Trung bộ. Sau Tết Nhâm Tý 1972 ở vùng căn cứ Nước Ngheo (nay là xã Trà Ka, huyện Nam Trà My, Quảng Nam), tôi và nhà văn Nay Nô khoác ba-lô, cặp vẽ đi chiến trường Đắc Tô, Tân Cảnh tỉnh Kon Tum.
Giao liên đưa chúng tôi qua trạm ông Rộng (các binh trạm ngày ấy đều lấy tên ông trạm trưởng đặt tên cho trạm) rồi vượt qua dãy Ngọc Linh để vào tỉnh Kon Tum. Núi Ngọc Linh cao vời vợi, gần hết mùa xuân mà trời vẫn còn rất rét, nước suối lạnh cóng, mưa tầm tã suốt ngày.

GIANG NGUYÊN THÁI – Giải phóng Đắc Tô. 1972

 

GIANG NGUYÊN THÁI – Làng Tân Ba, Kon Tum. 1971

Chúng tôi vào thẳng Ban Tuyên huấn Kon Tum, các anh chị trong cơ quan đều ra mặt trận phía trước, cơ quan vắng ngắt. Chị Quế là Chánh Văn phòng Ban được phân công ở lại để đón tiếp chúng tôi. Chờ đợi ở đây phải đến hàng chục ngày, tôi tranh thủ tìm thăm họa sĩ Xu Man. Lúc ấy anh Xu Man đang ở chỗ sản xuất. Gặp nhau, anh em mừng lắm. Chiều hôm ấy, anh đãi tôi bữa thịt chuột núi nhắm với củ mì còn ủ trong ché đang trong giai đoạn chín để thành rượu cần. Củ mì trong như hổ phách, ăn vào cũng say như uống rượu. Anh Xu Man tên thật là Siu Dơn, người dân tộc Ba Na, anh học trước tôi mấy khóa ở Trường Mỹ Thuật. Xu Man cho tôi xem những bức tranh anh vẽ. Ở chiến trường, thiếu thốn mọi bề nên ký họa của anh chỉ có 3 màu: đỏ, đen và trắng. Anh cười, hàm răng trên trống mấy chiếc và bảo: Đây chính là màu sắc chủ đạo trên váy áo của đồng bào Tây Nguyên.

Chờ đợi mãi rồi giờ G cũng đến. Đêm ấy, chúng tôi theo đoàn công tác Huyện đội 14 vào nằm sát ngay thị trấn Đắc Tô. Tới khuya, súng bắt đầu nổ. Tiếng súng cối 81, đạn B40, B41, P72 nổ rầm trời. Xe tăng ta và xe tăng địch đuổi bắn nhau ầm ầm trên Quốc lộ 14… Khoảng hơn 3 giờ sáng thì tiếng súng im bặt. Mọi người cùng reo to: Giải phóng rồi! Chiến thắng rồi! Chúng tôi được lệnh ra khỏi hầm tránh pháo, lên đường vào thị trấn Đắc Tô.

GIANG NGUYÊN THÁI – A Dầm, du kích làng Tu-cấp. 1972

 

GIANG NGUYÊN THÁI – Đồng chí Cán, chiến sĩ Tiểu đoàn D34. 1972

 

GIANG NGUYÊN THÁI – Ba nữ chiến sĩ biệt động trong mặt trận Đắc Tô. 1972

Chị nuôi đã chuẩn bị cho mỗi người một vắt cơm to, Nay Nô đeo cơm nắm vào thắt lưng nên lúc đi nhanh, nắm cơm cứ đập vào mông, vào bi-đông nước… kêu lịch bịch đến tức cười! Qua một con suối, mọi người lội xuống vốc nước uống, tôi phải nhổ ra ngay vì nước có mùi tanh rất khác lạ? Đi thêm một đoạn dọc theo bờ, chỉ cách chừng vài trăm mét, có hai xác lính ngụy chết trương phềnh giữa suối, cả hơn chục anh chị em móc họng nôn ra bằng hết.

Khi chúng tôi vào đến thị trấn Đắc Tô thì trời cũng vừa rạng sáng. Đắc Tô đã giải phóng! Cờ mặt trận phấp phới bay trên nóc Dinh quận trưởng Vi Văn Bảo. Bộ đội nói, tên quận trưởng này đã lên máy bay trực thăng chạy trốn trước lúc quân Giải phóng tấn công vào Thị trấn. Dọc đường, quân trang, súng đạn của lính ngụy vứt bừa bãi. Tôi gặp ba nữ chiến sĩ biệt động, súng ống đầy mình, mặt còn sạm đen khói súng. Tôi lấy giấy bút ra ghi vội. Các chị đúng là những nữ anh hùng.

GIANG NGUYÊN THÁI – Quận lỵ Đắc Tô, Kon Tum sau giải phóng. 1972

 

GIANG NGUYÊN THÁI – Những em bé được các chiến sĩ giải phóng cứu thoát trong trận ném bom hủy diệt ấp Kon H’ring ở Tân Cảnh. 1972

Thị trấn Đắc Tô im lìm. Người dân còn đóng hết cửa, chưa dám ra ngoài. Chỉ có bộ đội và cán bộ làm công tác đi lại hối hả trên đường. Tôi ngồi vẽ thị trấn Đắc Tô dưới những cây phượng già, gốc xù xì, hoa đỏ thắm. Hoa phượng Tây Nguyên dường như rực rỡ hơn hoa phượng ở Hồ Thuyền Quang, Hà Nội? Nhà văn Nay Nô theo các cán bộ dân vận đi vào các ấp chiến lược, vào nhà dân để vận động và giải thích các chính sách của Mặt trận Giải phóng. Tôi đang say sưa vẽ thì Hoàng Chung, phóng viên Thông tấn xã Khu 5 cưỡi chiếc xe đạp không lốp lọc cọc, gọi toáng lên: Thái ơi, mày vào lúc nào? Hoàng Chung theo một mũi quân Giải phóng đánh vào thị trấn Đắc Tô. Anh chụp ảnh giữa hai làn đạn.

Phóng viên Hoàng Chung người xứ Nghệ, anh vào sau tôi một năm. Hoàng Chung cũng là một phóng viên chiến trường xông xáo lắm. Vào Đắc Tô, tôi còn gặp anh Ngọc Châu, phóng viên quay phim ở chiến trường. Anh công tác ở Điện ảnh Khu 5. Một chiến sĩ trẻ người dân tộc đeo súng AK, được tỉnh bố trí đi theo tôi, vừa làm nhiệm vụ bảo vệ, vừa là người dẫn đường. Hai anh em nhặt được chiếc Honđa nữ 50 của người dân chạy đạn bỏ lại ven đường. Xe nữ côn tự động nên rất dễ dùng. Chúng tôi đèo nhau chạy thẳng về hướng Tân Cảnh. Dọc đường, còn biết bao xác lính ngụy nằm ngổn ngang. Có người chết vẫn còn ngồi chân quỳ, chân chống trong hào dã chiến, trên thái dương còn vết đạn thủng bằng miệng chén. Mùa hè nên xác chết bốc mùi rất nhanh.

GIANG NGUYÊN THÁI – Đơn vị súng cối 82 pháo kích trong chiến dịch Đắc Tô, Tân Cảnh. 1972

 

GIANG NGUYÊN THÁI – A Nhi và A Bin, hai chiến sĩ giải phóng ở Đắc Tô. 1972

Chúng tôi về ấp Kôn H’ring trong một buổi chiều. Bà con dân ấp cũng đã quen với các chiến sĩ Giải phóng, họ nói chuyện ân cần, vui vẻ và cởi mở. Đa phần là dân Bắc di cư vào năm 1954, có nhiều thanh niên, học sinh trốn bắt lính cũng dạt về đây nên họ rất dễ thân thiện với chúng tôi.

Ở ấp Kôn H’ring vài ngày, một chiều gần tối, chúng tôi có lệnh phải lập tức rời ngay vì có tin địch sẽ hủy diệt ấp. Dân chúng bồng bế nhau chạy túa vào rừng. Chúng tôi cũng chạy nhanh vào núi. Đêm ấy chúng tôi bị đói meo, may còn vài thanh lương khô nhá nhẩm. Khoảng 9 giờ tối thì máy bay đến, chúng dội không biết bao nhiêu lượt bom xuống ấp Kôn H’ring.

GIANG NGUYÊN THÁI – Những chiến sỹ vào giải phóng quận Đắc Tô. 1972

Sáng hôm sau chúng tôi trở lại, ấp Kôn H’ring đẹp đẽ, trù phú như thế mà giờ bị san phẳng hoàn toàn, đường làng chi chít hố bom, nhà đổ, cây đổ, trâu bò, gà lợn chết nằm la liệt khắp nơi. May mà không có thiệt hại về người.

Sau đó, chúng tôi còn đi về Trí Đạo gần thị trấn Kon Tum, về sân bay Phượng Hoàng, vào ấp Kôn H’nừng. Đâu đâu cũng thấy đổ nát kinh hoàng.

Chuyến đi này tôi vẽ được khá nhiều ký họa, những bức vẽ nhanh ở Đắc Tô, Tân Cảnh, những bức vẽ chân dung đồng bào… Và còn nhớ mãi món thịt chuột khô nấu với nõn chuối rừng cùng bí đỏ ở Đại Hội Mặt trận Giải Phóng tỉnh Kon Tum, trong một khu rừng già thuộc Huyện 14, ở sát thị trấn Đắc Tô.

Kỷ niệm 74 năm
Ngày Thương binh Liệt sĩ
      27/7/1947 – 27/7/2021
Giang Nguyên Thái

 

 

Tin cùng chuyên mục

Ấn tượng với tài năng của các “cây cọ nhí” Hà Nội

NDO – Trong lần thứ 3 được tổ chức, cuộc thi hội họa “Những sắc màu cuộc sống” do Hệ thống Phổ thông liên cấp Alfred Nobel (Hà Nội) phối hợp Ban vận động Mỹ thuật và Ngoại giao Văn...

Chuyện bức tranh Bác Hồ với thiếu nhi giữa Thủ đô

Nhiều năm qua, người dân và du khách đã quen ngắm nhìn bức tranh cổ động khổ lớn vẽ Bác Hồ bế em bé được treo trang trọng trên mặt tiền tòa nhà Thông tin-Triển lãm thành phố Hà Nội ở khu...

Triển lãm “Tấm lòng của họa sĩ Việt kiều với Bác Hồ”

Ngày 17 tháng 5 năm 2024, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sẽ diễn ra lễ khai mạc triển lãm “Tấm lòng của họa sĩ Việt kiều với Bác Hồ”. Triển lãm do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam phối hợp...

Triển lãm tranh màu nước tại TPHCM – Sắc màu dọc miền đất nước

Triển lãm tranh màu nước diễn ra từ nay đến ngày 19-5, do CLB Màu nước Sài Gòn (thuộc Hội Mỹ thuật TPHCM) tổ chức. Khách tham quan triển lãm Triển lãm trưng bày 184 tranh của 80 tác giả với nhiều...

Lễ vinh danh Hanoi Grapevine’s Finest 2023 – 2024

18:00 – 21:00, thứ Sáu 17/05/2024 Villa số 49 Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội ** Sự kiện chỉ dành cho khách mời Thông tin từ ban tổ chức: Hanoi Grapevine’s Finest là sự kiện thường niên vinh...

Có thể bạn quan tâm

Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức triển lãm kỷ niệm 70 chiến thắng Điện Biên Phủ

Triển lãm kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2024) do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức tại Nhà triển lãm 29 Hàng Bài, Hoàn Kiếm,...

GIẢI THƯỞNG TRIỂN LÃM MỸ THUẬT NGÀNH ĐIÊU KHẮC – KHU VỰC I (HÀ NỘI) LẦN THỨ 26 NĂM 2021

                                   ...

TƯỞNG NIỆM 30 NĂM NGÀY MẤT CỦA NGUYỄN SÁNG (16/12/1988 – 16/12/2018): TÌM NGƯỜI EM CỦA NGUYỄN SÁNG QUA TRANH NGUYỄN SÁNG

  Có thể nói, Nguyễn Sáng là một họa sĩ vẽ chân dung tài năng bậc nhất, không chỉ ở nước ta mà còn có thể sánh ngang với các bậc thầy vẽ chân dung trên thế giới. Mỗi bức chân dung do...

Cặp đôi họa sĩ Trần Đình Khương – Đoàn Thuý Hạnh với triển lãm cá nhân đầu tiên tại thành phố Hồ Chí Minh

Lần đầu tiên ra mắt công chúng thành phố Hồ Chí Minh với triển lãm “Song Tấu Lạ”, họa sĩ Trần Đình Khương giới thiệu 31 tác phẩm tranh sơn mài khai thác chủ đề cá chọi và cá chép, còn...

Thông báo của Ban Chấp hành TW Hội Mỹ thuật Việt Nam về Đại hội lần thứ IX (nhiệm kỳ 2019 – 2024)

  HỘI MỸ THUẬT VIỆT NAM                         CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM      Số: 119/19/BTV                                             Độc lập –...

GHI CHÉP DỌC ĐƯỜNG

Nghệ sĩ Nhân dân Đào Đức, một họa sĩ đặc biệt của một khóa học đặc biệt – Khóa Kháng chiến ở chiến khu Việt Bắc. Bức tranh “chân dung sự nghiệp” của ông có nhiều diện, từ hội...