Bộ sưu tập Collection Tạp chí Mỹ thuật tháng 11-12 năm 2020

 

 

TRẦN HÀ (1911-1974) – Ngôi đền bên hồ ở Huế, 1941, bột màu, 38x77cm. Sưu tập Nguyễn Minh, Hà Nội

 

TRẦN HÀ (1911-1974) – Trong chùa, 1939, lụa, 56x106cm. Sưu tập Nguyễn Minh, Hà Nội

Trần Hà học khóa 6 (1930-1935) Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, đúng vào thời kỳ Nguyễn Phan Chánh mở đầu cho tranh lụa Việt Nam và Trần Quang Trân “khai sinh” cho tranh sơn mài Việt Nam, trên cơ sở học tập, tiếp thu nền tảng và tinh hoa của hội họa phương Tây qua cái cầu là hội họa Pháp.
Thay vì sơn mài như thường thấy ở Trần Hà, ở đây ta gặp ông qua hai tranh: một lụa, một bột màu.
Trên thực tế, Trần Hà vẽ khá nhiều tranh lụa (hình như bài thi tốt nghiệp của ông cũng là một tranh lụa), và bức tranh bột màu cùng thấy ở đây cũng có thể là một bản mẫu cho tranh lụa. Cách nhìn Á Đông thường đưa đến một khuôn hình “panorama” kiểu như thế này, nơi người họa sĩ kết hợp cả hai lối viễn cận Đông-Tây, kể ra một “câu chuyện” dài, vừa như đang thấy trước mắt mà cũng vừa như đã đọng sâu trong ký ức, thực tại mà cũng là vang bóng.
Tranh có nhiều chi tiết nhưng thực ra không phải để phô diễn lối vẽ công bút. Nét vẽ rất hoạt, giản dị, nhẹ nhõm. Ở đây, chất tâm tình, tình cảm đằm thắm nằm cả ở những chi tiết ấy, làm hiện lên một giấc mộng đẹp, một giai thoại, một điển tích có vẻ quen thuộc, nhưng không sáo cũ, viển vông. Phong cách vẽ lụa của một họa sĩ Nam Bộ như Trần Hà có thể nói rất khác so với các họa sĩ Bắc Bộ.

F.A.M.

 

MAI THU (?-?) – Phong cảnh Bắc Bộ. Năm sáng tác: 1937.  Chất liệu: Sơn dầu. Kích thước: 70x100cm.    Sưu tập Vũ Vy, Hà Nội

Trong các bộ sưu tập nghệ thuật tư nhân ở trong và ngoài nước lâu nay, đôi khi người ta gặp một số tranh của một tác giả ký tên là “Mai Thu”. Câu hỏi về thân thế của người họa sĩ này đến nay vẫn chưa có lời giải đáp, nhưng có thể nhận định rằng, phong cách hội họa này rất gần gũi với phong cách của một số họa sĩ Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20, chứ khó có thể là của một họa sĩ Pháp, đặc biệt ở sự cảm nhận về không gian, ánh sáng và màu sắc. Tâm tính của người vẽ ở đây ngả về tâm tính của “người bản địa”, một người sống hoặc đã từng sống và lớn lên trong môi trường này. Người vẽ như đi sâu vào hơi thở, nhiệt độ, độ sáng, độ ẩm của từng sự vật, với những nét bút khoan hòa, trịnh trọng, khi nổi, khi chìm, chỉ mong diễn tả đúng tình cảm của mình trước cảnh, tái hiện nên một thứ ánh nắng nhiệt đới đặc trưng gần giữa trưa ở một vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, cổ kính, êm đềm, có phần trù phú, ấm áp, dẫu hầu như không có hoạt động của con người.

F.A.M.

 

HOÀNG TÍCH CHÙ (1912-2003) – Thiếu nữ trong vườn. Năm sáng tác: 1957. Chất liệu: Sơn mài. Kích thước: 65x90cm. Bộ sưu tập Nghệ thuật Phúc Lâm
HOÀNG TÍCH CHÙ (1912-2003) – Thiếu nữ dân tộc. Năm sáng tác: 1986. Chất liệu: Sơn mài. Kích thước: 45x35cm. Bộ sưu tập Nghệ thuật Phúc Lâm
Là một bậc thầy trữ tình trong hội họa sơn mài, nghệ thuật Hoàng Tích Chù tùy thuộc hoàn cảnh lịch sử lại biến diễn qua nhiều bút pháp: cổ điển, hiện thực, tượng trưng. Nếu nói về độ “vân vi” trong thể hiện, có lẽ Hoàng Tích Chù không thua kém bất cứ họa sĩ sơn mài bậc thầy nào, kể cả Phạm Hậu hay Lê Quốc Lộc.
Chịu ảnh hưởng của nghệ thuật dân gian qua thi ca và không gian văn hóa hơn là trực tiếp từ vốn tạo hình cổ, kết hợp với những sở thích về nghệ thuật hiện đại, ông đã tạo ra được một lối diễn hình rất riêng, vừa mang tính hình học, vừa mang tính trang trí, và tổng hợp thành một phong cách diễn hình mang đầy phong vị dân tộc, thanh thản, hồn nhiên, dân dã, mộc mà tinh…
Một mảng tranh đáng chú ý trong hội họa Hoàng Tích Chù là hình tượng người phụ nữ, đặc biệt hay khi người phụ nữ gắn với bối cảnh sinh hoạt thường nhật, nội hoặc ngoại thất. Và có thể nói, đây chính là “đất diễn” sở trường của ông, vì ông rất khéo tìm ra ở đó những yếu tố trang trí để diễn tả tâm tình, sai khiến các hình thực, các chi tiết thực cuốn theo cùng các hình trang trí, các mô-típ trang trí, đưa đẩy, tung hứng chúng lẫn nhau trong một hiệu quả toàn bộ cuối cùng mang tính tượng trưng. Tranh của Hoàng Tích Chù có vẻ ngoài thâm trầm , kín đáo nhưng kỳ thực rất dễ nhận ra.
F.A.M.

 

TÚ DUYÊN (1915-2012) – Thiếu nữ hái sen. Năm sáng tác: Khoảng 1960. Chất liệu: Lụa. Kích thước: 49x80cm.  Sưu tập tư nhân, Hà Nội

 

TRẦN PHÚC DUYÊN (1923-1993) – Đền Ngọc Sơn – cầu Thê Húc. Năm sáng tác: Khoảng 1954-1960. Chất liệu: Sơn mài. Kích thước: 41x51cm. Sưu tập tư nhân

Cách đây vài năm, cái tên Trần Phúc Duyên quả thật còn khá mờ giữa nhiều ngôi sao sáng của thời kỳ Mỹ thuật Đông Dương. Đến nay, Trần Phúc Duyên trở nên quen thuộc, chiếm được nhiều cảm tình của người yêu mến hội họa.
Những bức tranh sơn mài nhiều chất thơ, tinh tế về phong cảnh quê hương đất nước Việt Nam được ông sáng tác với một niềm yêu nhớ quê hương vô bờ. Từ thời kỳ “Sơn mài đồng nhất” (1945-1954) đến 1954 đến cuối những năm 1970; thời kỳ “Sơn mài sáng” cuối những năm 1970 đến năm 1993; thời kỳ “Sơn mài thủy mặc” những năm cuối đời đều mang đậm dấu ấn riêng biệt Trần Phúc Duyên mà nếu ai yêu mến tranh ông đều hiểu. Sau này, tranh sơn mài Trần Phúc Duyên nghiêng hẳn về thủy mặc, rất trừu tượng, gần như không còn hình cụ thể.
Bức tranh “Đền Ngọc Sơn – cầu Thê Húc” này thuộc thời kỳ “Sơn mài sáng” của Trần Phúc Duyên. Tranh đẹp, tình cảm, tinh tế và lộng lẫy. Với Trần Phúc Duyên, đề tài chỉ là cái cớ để thể hiện lòng mình. Dù sống ở Việt Nam, Pháp hay Thụy Sỹ đều là tình yêu quê hương tha thiết, nặng sâu được thể hiện trên một nền hội họa sơn mài căn bản và thuần hai từ “Việt Nam”.

HOÀNG ANH

 

PHAN KẾ AN (1923-2018) – Hoa hồng.  Năm sáng tác: 1996. Chất liệu: Sơn dầu. Kích thước: 60x90cm.  Sưu tập Nguyễn Minh, Hà Nội
Tết Bính Thân 2016, họa sĩ Phan Kế An đã chọn in một bức tranh sơn dầu vẽ hoa hồng của ông để làm bưu thiếp gửi tặng bạn bè. Đó cũng là “bức thư” cuối cùng của ông gửi cho những người yêu hội họa.
Ở thời kỳ cuối cùng, cũng như nhiều họa sĩ khác, Phan Kế An rất thích vẽ hoa. Đây là bức “Hoa hồng” ông đã vẽ vào năm 1996, khi ông 73 tuổi.
Việc vẽ hoa nở trên cây thực ra không có gì lạ. Tùy theo trạng thái tinh thần, những cảm xúc bất chợt, người vẽ lại muốn thể hiện cái tự do an nhiên ấy của cây cỏ, hòa chúng vào thiên nhiên trong không gian, ánh sáng của đất trời. Về thực chất, đây không phải là “tranh tĩnh vật”, mà là một thể loại riêng hẳn: Tranh Hoa!
Nhịp điệu của những bông hoa ở đây thực nhịp nhàng, đáng yêu. Người vẽ cũng muốn khai thác triệt để hình hài và sắc màu đa dạng của chúng. Rõ ràng là chúng rất tươi, đầy sức sống, mềm mại mà không kém phần cứng cáp, sắc sảo; và trong mối tương phản với nền sáng tối, nhòa êm của cành, lá- những bông hoa nổi lên một cách tế nhị, vừa hút mắt người xem, mà cũng vừa mở rộng tầm ngắm cho họ.
F.A.M.
NGÔ MINH CẦU (1927-2009) – Khỏa thân. Năm sáng tác: 1978. Chất liệu: Sơn dầu. Kích thước: 65x90cm. Sưu tập Vũ Vy, Hà Nội

Câu nói chất liệu chỉ là phương tiện thực ra cũng chỉ là một cách nói. Vì khi đi sâu vào bất cứ một chất liệu nào, để thể hiện được đầy đủ đặc tính, tính năng và phẩm chất của nó, lại là một câu chuyện khác hẳn. Phương tiện-chất liệu-kỹ thuật đôi khi đồng nhất với nội dung căn bản của hội họa.
Cũng như nhiều họa sĩ Việt Nam khác, Ngô Minh Cầu sử dụng khá nhiều chất liệu. Ông nổi tiếng trước hết ở tranh lụa. Các tranh màu nước của ông cũng rất đặc sắc. Ngoài một số lượng lớn tranh sơn mài sáng tác trong khoảng trên dưới 40 năm, ông cũng vẽ cả tranh sơn dầu, vừa để thỏa cái chí “tang bồng”, vừa để suy nghiệm về lụa và sơn mài- hai chất liệu Á Đông- trong hệ thống tham chiếu phổ quát của nghệ thuật phương Tây cũng như nghệ thuật toàn thế giới.
Bức tranh ở đây thực sự là một trải nghiệm trong lĩnh vực cảm xúc và nghề nghiệp của một họa sĩ đang đi tìm hướng đi mới từ tận những yếu tố cơ sở. Nó vừa là hình nghiên cứu mà cũng vừa mang tính sáng tác, với độ tới để có thể gọi là tranh. Ánh sáng trên khuôn mặt người thiếu nữ được thể hiện rất già dặn, chắc chắn, đã vượt khỏi cái ranh giới mong manh giữa hình họa và hội họa.

F.A.M.

 

 

 

 

Tin cùng chuyên mục

Nghệ thuật Việt Nam thế kỷ 20 – Phiên đấu giá của Nhà đấu giá Le Auction House

  Hướng tới mốc kỷ niệm 100 năm thành lập Trường Mỹ thuật Đông Dương, Nhà Đấu giá LE AUCTION HOUSE tổ chức phiên Phiên đấu giá “Nghệ Thuật Việt Nam Thế Kỷ 20” vào ngày 10/03/2024. Quy...

“Những chân trời vô tận” – Triển lãm giao lưu quốc tế của 8 nữ họa sĩ Việt Nam và Philippines

Khai mạc ngày 28/10/2023, triển lãm “Những chân trời vô tận” là sự kết hợp của 8 nữ họa sĩ: Trang Thanh Hiền, Nguyễn Thu Thuỷ, Nguyễn Mỹ Ngọc, Ly Trần, Phạm Thị Hồng Sâm đến từ Việt Nam và...

Bài 5: Cần sự đầu tư xứng đáng cho bảo tàng

(Chinhphu.vn) – Câu chuyện bảo tàng vì sao vắng khách tuy không mới nhưng luôn nhận được sự quan tâm của các nhà chuyên môn bởi bảo tàng có vị trí và vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa...

Bài 3: Công nghệ – Sự thay đổi có tính cách mạng trong hoạt động bảo tàng

(Chinhphu.vn) – Công nghệ đã làm cho ngôn ngữ bảo tàng trở nên sống động, đa dạng, hấp dẫn, tăng khả năng tiếp cận công chúng. Có thể nói, công nghệ đã góp phần không nhỏ đem lại sự thay...

Những cuộc đấu giá sẽ định hình xu hướng nghệ thuật cũng như tên tuổi của các nghệ sĩ lớn

Các cuộc đấu giá đoán trước sự nổi lên của các ngôi sao, xác định các xu hướng trong bối cảnh đương đại thông qua lợi nhuận. Trong khi nhiều người xem đổ dồn sự chú ý của họ về cuộc...

Có thể bạn quan tâm

“Thắm” – Sự chín muồi về nghệ thuật ứng dụng và bản sắc của Trúc chỉ

TTH.VN – “Thắm” là triển lãm nghệ thuật Trúc chỉ do Nghệ thuật Trúc Chỉ Việt Nam phối hợp với Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội tổ chức từ ngày 19/11 đến 3/12 tại Trung tâm...

Thông báo lần thứ 2 về triển lãm Mỹ thuật khu vực 2 (Đồng bằng sông Hồng) lần thứ 26 năm 2021

...

NHỮNG BỨC TRANH CỦA SỸ NGỌC TRONG BẢO TÀNG MỸ THUẬT VIỆT NAM

  Họa sĩ Nguyễn Sỹ Ngọc miệt mài công tác, sáng tác, giảng dạy và nghiên cứu Mỹ thuật. Dù gặp những khó khăn, cản trở, ông đều vững tâm vượt qua, đứng vững  trên con đường sáng tạo,...

Thông báo về Triển lãm Mỹ thuật Khu vực VII (Đông Nam Bộ) lần thứ 25 năm 2020

HỘI MỸ THUẬT VIỆT NAM                            CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM              Số:...

MỘT SỐ GƯƠNG MẶT ĐIỂN HÌNH VIET ART NOW 2019

  Tháng 12 năm 2019 tại Nhà Đấu giá Chọn, 63 Hàm Long, Hà Nội đã khai mạc tuần lễ trưng bày và đấu giá các tác phẩm, đồng thời ra mắt sách chủ biên bởi hoạ sỹ Phạm Hà Hải do Nhà Xuất...