VAI TRÒ VÀ GIÁ TRỊ CỦA CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA SÁNG TẠO TRONG ĐẠI DỊCH COVID-19

 

Tác động của đại dịch COVID-19 đã ảnh đến mọi tầng lớp xã hội, trên quy mô toàn cầu. Tính đến ngày 21 tháng 10 năm 2020, hơn 40,5 triệu trường hợp nhiễm COVID-19 đã được xác nhận, với hơn 1,12 triệu trường hợp tử vong. Các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo (CNVHST) cũng không hề “miễn nhiễm”: các bảo tàng, nhà hát, phòng trưng bày nghệ thuật và các địa điểm sinh hoạt văn hoá nghệ thuật của các cộng đồng xã hội đã buộc phải đóng cửa. Theo thông báo của UNESCO mới đây, tính đến tháng 5 năm 2020, gần 90% các bảo tàng trên thế giới đã tạm ngưng đón khách, trong đó gần 13% đang bị đe dọa nghiêm trọng và có thể sẽ không bao giờ mở cửa lại. Hệ quả là nhiều nỗ lực sáng tạo và cảm hứng sáng tác đã đột ngột bị triệt tiêu.
Các phương tiện truyền thông trong suốt thời gian qua luôn chú trọng vào những tác động tiêu cực của đại dịch COVID-19, song cũng đã nảy sinh những cơ hội tích cực: đóng góp và hợp cộng tác có thể dẫn đến những đổi mới mới về cách thức tiến hành những cuộc đối thoại giữa các cá nhân với nhau và/hoặc giữa các cộng đồng với cá nhân hay với các tập thể.

Câu hỏi đặt ra là các ngành CNVHST có thể có những đóng góp tích cực nào trong cuộc đại khủng hoảng này?
Hậu quả của đại dịch COVID-19 gây ra đã khiến cho toàn thế giới buộc phải thay đổi nhiều bối cảnh sinh hoạt, và xuất hiện các hành vi mới – liên lạc từ xa đã trở thành tiêu chuẩn đối thoại, trao đổi tại các cộng đồng, các nơi làm việc, và cũng hình thành các nhóm làm việc và hợp tác tại nhà. Sự thay đổi bối cảnh tình huống bắt buộc này cũng dẫn đến các hành vi sáng tạo và sự hợp tác mới nhằm tìm kiếm các giải pháp mới.

Áp-phích của chương trình đấu giá trực tuyến tại quỹ Indochine Art (Việt Nam) nhằm quyên tiền ủng hộ các y bác sĩ trong chiến dịch phòng chống COVID-19. Nguồn: Indochine Art

 

Một hình ảnh quen thuộc tại các cuộc triển lãm ở Hà Nội thời COVID-19, tháng 10/2020

Một khía cạnh thú vị của vấn đề này là hình thức hợp tác xuyên ngành (cross-sector) trên quy mô rộng đang nổi lên để đối phó với các vấn đề cách ly xã hội. Sự hợp tác của cộng đồng toàn cầu, bao gồm các nghệ sĩ, các nhà khoa học, các quan chức chính phủ, nhà báo, lập trình viên và mọi công dân có liên quan trong các hệ thống công việc, sáng tạo – tất cả được tập hợp lại với một sự đồng tâm nhất trí cao cùng với các cơ sở hạ tầng công nghệ và truyền thông phá vỡ các biên giới không gian và thời gian. Ví dụ như đã có sự hợp tác toàn cầu của nhiều chính phủ, tổ chức y tế và các công ty dược trong chương trình “COVID-19 Therapeutics Accelerator” – một chương trình do các quỹ Bill & Melinda Gates Foundation, Wellcome Foundation và Mastercard điều phối nhằm tập trung nguồn lực để tìm ra vắc-xin điều trị COVID-19 trong thời gian sớm nhất. Hay như các công ty General Motors và Ford đã đóng cửa hoạt động sản xuất ở Bắc Mỹ vào tháng 3 năm 2020 và công bố kế hoạch đột xuất tập trung sản xuất máy thở cực kỳ cần thiết trong cuộc chiến chống lại đại dịch COVID-19.
Vì vậy, CNVHST dựa trên nền tảng của những giá trị văn hóa sẽ thực sự có thể đóng góp rất đáng kể trong thời khủng hoảng do COVID-19 này. Nghệ thuật và văn hóa có thể trợ giúp về mặt tinh thần rất nhiều cho những cá nhân hay cộng đồng bị cách ly và cô lập do yêu cầu y tế trong đại dịch. Chúng ta sẽ làm gì nếu không có những sản phẩm văn hoá nghệ thuật do các nghệ sĩ sáng tạo – những bài hát mà chúng ta nghe hàng ngày, những bộ phim để xem và những bức tranh mà chúng ta chiêm ngưỡng và thích thú?

Sự xa cách và cô lập xã hội đã tạo ra một loạt các không gian cá nhân, nhưng chính trong những không gian này, chúng ta nghe những bản nhạc tuyệt vời đó hoặc xem những bộ phim đó và có được niềm vui sống từ các tác phẩm nghệ thuật mà chúng ta thưởng thức. Trong những bối cảnh cụ thể hơn, các ca sĩ và nhạc sĩ đã biểu diễn ngoài cửa sổ và trên ban công để giúp mọi người giải trí, vui vẻ và mang lại niềm vui cho họ trong thời gian cách ly. Bạn có thể tưởng tượng thế giới câm lặng và cằn cỗi biết bao nếu không có nghệ thuật trong những hoàn cảnh con người bị buộc phải sống cách biệt nhau như những ngày qua?
Mặt khác, đã có nhiều hoạt động thiện nguyện do các tổ chức văn hoá nghệ thuật và các nghệ sĩ khởi xướng nhằm đáp ứng các yêu cầu cấp bách đối với những người có nhu cầu được chăm sóc trong thời gian cách ly và điều trị dịch bệnh. Các nghệ sĩ cũng áp dụng sự sáng tạo của mình trong các chiến dịch hỗ trợ các tổ chức hoặc quốc gia điều phối hoạt động quyên góp và hỗ trợ hậu cần trong cuộc khủng hoảng. Nhiều bảo tàng, phòng trưng bày nghệ thuật có những hoạt động nhằm giáo dục công chúng về ảnh hưởng của đại dịch đến con người và môi trường. Nhiều nhóm nghệ sĩ và sinh viên nghệ thuật đã có những dự án cụ thể chế tác khẩu trang cho các bệnh viện và các mái ấm cho người vô gia cư.

Khung cảnh vắng lặng trước một trung tâm triển lãm ở Hà Nội thời COVID-19, tháng 8/2020

 

Người xem và nghệ sĩ đều đeo khẩu trang tại một triển lãm ở Hà Nội, tháng 8/2020

Liên Hợp Quốc, phối hợp với Talent House, đã phát động chiến dịch kêu gọi các nghệ sĩ và người sáng tạo ngăn chặn sự lan truyền của COVID-19, kêu gọi mọi người đóng góp tác phẩm nghệ thuật nhằm hỗ trợ sự giao tiếp hiệu quả giữa các nền văn hóa, ngôn ngữ và cộng đồng. Chiến dịch này cũng phổ biến các thông điệp chính của Liên Hợp Quốc về vệ sinh, cách ly thể chất, hiểu biết các triệu chứng dịch bệnh, sự lây lan và tác hại; kêu gọi các quốc gia và tổ chức tăng cường hoạt động và hiệu quả hơn cùng những quyên góp thiện nguyện hỗ trợ các cộng đồng xã hội chịu ảnh hưởng nặng của đại dịch.
UNESCO cũng có những sáng kiến ứng phó với cuộc khủng hoảng, ví dụ như thu hút các chuyên gia sáng tạo trợ giúp sự tiếp cận của các nền văn hoá. Cũng cần nhắc lại vào năm 2017, Liên Hợp Quốc đã đề xuất lấy ngày 21 tháng 4 là “Ngày Đổi mới và Sáng tạo Thế giới”, nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của sáng tạo và đổi mới trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội và phát triển bền vững. Khi đối mặt với đại dịch COVID-19 vào năm 2020, chúng ta càng nhận thấy ý nghĩa quan trọng của mục tiêu và thông điệp mà Liên Hợp Quốc đưa ra ba năm về trước.

Công chúng tham dự các hoạt động triển lãm luôn cảnh giác và đề phòng. Ảnh chụp tại một cuộc khai mạc triển lãm ở Trung tâm Giám định và Triển lãm Mỹ thuật, Nhiếp ảnh, Hàng Bài, Hà Nội, tháng 8/2020

 

Những cuộc giao tiếp nghệ thuật trở nên xa cách và kém thân thiện khi những người đối thoại phải giữ khoảng cách hơn 2m

Bên cạnh những giá trị nội tại, văn hóa nghệ thuật còn có khả năng đóng góp tích cực về mặt xã hội, mang lại hạnh phúc cho con người trong thời kỳ khủng hoảng này. Các lĩnh vực sáng tạo và văn hóa có thể góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Có lẽ đây cũng là một giai đoạn mà con người phải thay đổi tư duy về các lĩnh vực sáng tạo và văn hóa – vượt ra ngoài khuôn khổ các giá trị nội tại của chúng và thừa nhận vai trò không thể thiếu đối với các quan hệ đối tác và hợp tác mới, mang lại những cải tiến và giải pháp mới. Với các cuộc đối thoại cởi mở đa ngành, xuyên ngành, các chuyên gia sáng tạo có thể đóng góp hay bổ sung những quan điểm độc đáo và có giá trị cho nhiều ngành khác nhau để giải quyết các vấn đề nghiêm trọng trong nhiều bối cảnh dân sự, xã hội và công nghiệp. Trong các công cuộc đổi mới lấy giá trị sáng tạo và con người làm trung tâm, các nghệ sĩ – với tư cách là chuyên gia của sự sáng tạo, có nhiều kỹ năng, quan điểm và kinh nghiệm, có thể có những đóng góp thực sự có giá trị cho nhiều lĩnh vực khác nhau. Đổi mới và trao đổi kỹ năng là một quá trình chung, nơi tất cả các bên liên quan đều có lợi tạo nên giá trị của sự hợp tác xuyên ngành. Các nghệ sĩ và chuyên gia sáng tạo, với kinh nghiệm và nhận thức đúng đắn, có thể tạo ra sự khác biệt thực sự, mang đến sự đa dạng phong phú về tư duy, quan điểm và thực hành. Sự sáng tạo đưa yếu tố độc đáo và năng động vào tư duy kinh doanh, sẽ ảnh hưởng tích cực đến sự tương tác và kết quả.

Tóm lại, không chỉ trong các thời kỳ đại khủng hoảng của xã hội loài người như đại dịch COVID-19, mà trong tương lai, vai trò của CNVHST vẫn sẽ ngày càng gia tăng và mở rộng khi con người nhận thức rõ tầm quan trọng và tiềm năng to lớn của chúng trong việc kích thích và thúc đẩy đổi mới và phát triển của nhiều lĩnh vực khác nhau. CNVHST cũng sẽ ngày càng đóng một vai trò quan trọng hơn trong các quy trình đổi mới và thiết lập các hệ sinh thái của các thế hệ tương lai.

Andrea Trần 

Tin cùng chuyên mục

Những dấu ấn quy hoạch, kiến trúc của kiến trúc sư Ernest Hesbrard

Ernest Hébrard (1875 – 1933) sinh ngày 11/9/1875 tại Paris. Ngày 15/10/1891, khi 16 tuổi ông đã bắt đầu theo học tại xưởng vẽ của Trường Đại học Mỹ Thuật Paris (Ecole nationale et spéciale des Beaux Arts de...

Thành phố sáng tạo và nghĩa cử tri ân sự sáng tạo

Hà Nội là thủ đô ngàn năm văn hiến, với danh hiệu Thành phố vì Hòa Bình đang tiến về phía trước với mục tiêu trở thành thành phố sáng tạo hàng đầu trong khu vực. Trải qua nhiều cuộc chiến...

Biến chuyển cảnh quan truyền thống – hiện đại từ phù thế họa (ukiyo-e) đến phim của Ozu Yasujiro

Tranh khắc gỗ (Ukiyo-e, Phù thế hội) là thể loại độc đáo riêng có của hội họa Nhật Bản, thể hiện một cách đầy thi vị và đa diện về cõi phù thế của những thị dân Edo. Ukiyo-e cũng đã...

Đấu xảo hoàn vũ Paris năm 1867 – Hội chợ triển lãm quốc tế đầu tiên có người Việt tham gia

Hoàn cảnh và lý do người Việt có mặt tại Đấu xảo Hoàn vũ ở Paris năm 1867 Sau Hòa ước Nhâm Tuất (05-06-1862), thực dân Pháp được quyền chiếm đóng và quản lý ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Vào...

Đào tạo sáng tác và lý luận, phê bình văn học-nghệ thuật trong đại học đa ngành

Các trường đại học đa ngành cùng tư duy liên ngành được kỳ vọng có thể đóng góp vào cách tiếp cận mới trong đào tạo đội ngũ sáng tác và lý luận, phê bình văn học-nghệ thuật (VHNT). Ðó...

Có thể bạn quan tâm

ĐỘC ĐÁO HÌNH TƯỢNG CON VOI TRÊN GỐM CỔ

  Từ xa xưa, voi đã là loại động vật quen thuộc với người dân ở nhiều quốc gia trên thế giới ở châu Phi, châu Á… Lịch sử và truyền thuyết của Việt Nam không thể thiếu hình tượng...

NHỚ VÀ GHI LẠI

  Tháng 7-1966 Học hết chương trình năm thứ 6 trung cấp 7 năm tại trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam. Cuối khóa nhà trường tổ chức cho chúng tôi đi thâm nhập thực tế để hoàn tất chương...

GIẢI THƯỞNG HỘI MỸ THUẬT VIỆT NAM 2020

  Hội đồng Nghệ thuật đã xét chọn từ các giải thưởng mỹ thuật khu vực và trao tặng Giải thưởng của Hội Mỹ Thuật Việt Nam năm 2020 cho các tác giả và tác phẩm: – Phùng Quốc Trí...

THẾ NÀO LÀ TRANH BẢN GỐC*

  Xã hội phát triển theo tiến trình của lịch sử. Quá trình ấy đều có sự biến đổi, hoàn thiện về cách thức vận động của tư duy con người, trong đó có ngôn ngữ giao tiếp giữa người...

CHUYỆN BIÊN TẬP Ở TẠP CHÍ MỸ THUẬT

  Tính đến năm 2022, là tròn đúng 10 năm tôi bắt đầu vào làm việc cho Tạp chí Mỹ thuật (tháng 2/2012), và cũng tình cờ là đúng dịp kỷ niệm 45 năm thành lập Tạp chí Mỹ thuật (1977-2022). 10...