TẠO HÌNH CON TRÂU TRONG CÁC NỀN VĂN HÓA

 

Trâu là động vật sinh sống phổ biến ở châu Phi, châu Á, nhưng hiếm gặp ở châu Âu, Trung Đông và châu Mỹ. Chính vì vậy, hình tượng trâu trong mỹ thuật và văn hóa chủ yếu xuất hiện ở Ai Cập, Ấn Độ, Đông Bắc Á, Đông Nam Á. Dù có những hình thức thể hiện khác nhau, nhưng hình tượng trâu ở các nền văn hóa đều có những điểm chung dưới đây.

Sức mạnh
Con trâu, trước hết là biểu hiện cho sức mạnh. Nó là vật nuôi lấy sức kéo trong sản xuất nông nghiệp. Tục ngữ Việt Nam có các câu thể hiện tầm quan trọng của sức trâu: “Con trâu là đầu cơ nghiệp, “tậu trâu, lấy vợ, làm nhà”, “trâu ho bằng bò rống”… Một số địa phương nước ta như Đồ Sơn, Hải Lựu, Hàm Yên, Phù Ninh, hàng năm tổ chức lễ hội chọi trâu để coi trọng sức mạnh nông nghiệp.
Người Minang Kabau ở đảo Sumatra (Indonesia) thờ totem trâu. Tên của dân tộc này nghĩa là trâu chiến thắng (minang: trâu; kabau: chiến thắng). Sự tích của người Minang Kabau kể rằng ông tổ của họ nhờ một con trâu mà đánh thắng được giặc cướp.
Người Batak (Indonesia) cũng đề cao biểu tượng sức mạnh của trâu. Trong đám cưới, họ tổ chức chọi trâu với mong muốn những đặc tính của con trâu chiến thắng sẽ truyền sang cho những đứa trẻ tương lai.

Tượng Yama cưỡi trâu (Tây Tạng)

Truyền thuyết một số dân tộc châu Phi có kể về một con quái vật mình trâu đầu bò tên là Catoblepas. Nó có sừng ở đầu và gai ở lưng, có sức mạnh rất đáng sợ, thậm chí có thể giết chết kẻ thù chỉ bằng hơi thở và ánh mắt. Đối phương có thể sợ quá mà hóa đá nếu nhìn vào đôi mắt của Catoblepas.
Phán xét sau cái chết
Trong Hindu giáo, trâu là vật cưỡi của thần Yama, vị thần của cái chết và công lý. Trong tranh, tượng cổ Ấn Độ, Yama thường được mô tả đứng hoặc ngồi trên lưng trâu, một tay cầm gậy, một tay cầm dây thòng lọng để kéo hồn người chết ra khỏi thân xác. Nơi ở của Yama là địa ngục Naraka, nơi linh hồn người chết phải trải qua quá trình luyện ngục trước khi được tái sinh. Địa ngục Naraka có 7 tầng khác nhau, nơi tra tấn linh hồn người phàm khi họ gây ra các tội lỗi nơi trần thế. Sau khi trải qua quá trình luyện ngục, Yama chịu trách nhiệm dẫn đưa các linh hồn đến 7 tầng ở cõi thiên đường Swarga.
Mối liên hệ giữa Yama và trâu cho thấy biểu tượng trâu góp phần vào sự phán xét con người sau cái chết. Điều này cũng khá gần gũi trong quan niệm tín ngưỡng của người Việt Nam, Trung Quốc, khi những sứ giả “đầu trâu mặt ngựa”, giám hộ của Diêm Vương, thường dẫn lối người chết xuống âm phủ, trừng trị tội lỗi của người ấy đã từng làm lúc trên dương thế với những hình phạt khủng khiếp.

 

Tranh fantastic vẽ quái vật Catoblepas

 

Ngày mùa thi đua cày bừa. Tranh Đông Hồ

Con đường tu đạo và trí huệ
Trong các tôn giáo phương Đông, trâu thường được sử dụng như một ẩn dụ cho quá trình tu tập, vượt qua khó khăn để đạt đạo. Nó là vật cưỡi của Lão Tử; sau khi truyền đạo xong, ông cưỡi trâu đi về hướng Tây và biến mất.
Đạo Phật cũng có nhiều sự tích liên quan đến trâu. Người ta cho rằng, trong thời gian 49 ngày thiền định của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, ông đã được thôn nữ Sujata dâng cúng cháo sữa trâu và nhờ đó sức khỏe được hồi phục nhanh chóng. Phật giáo Thiền tông có bộ tranh-kệ rất nổi tiếng là Thập mục ngưu đồ (Mười bức tranh chăn trâu), tương ứng với 10 bước tu đạo: Tìm trâu, Thấy dấu, Thấy trâu, Bắt trâu, Chăn trâu, Cưỡi trâu về nhà, Quên trâu còn người, Người và trâu đều quên, Trở về nguồn cội, Thõng tay vào chợ.
Trong rừng công án bao la của thiền, không ít trong số đó liên quan đến hình ảnh trâu, ví dụ công án sau:
Mã Tổ Đạo Nhất hỏi đệ tử là Thạch Củng Huệ Tạng:
– Làm việc gì?
Huệ Tạng đáp:
– Chăn trâu.
Mã Tổ Đạo Nhất:
– Làm sao chăn?
Huệ Tạng:
– Một khi vào cỏ thì nắm mũi kéo lại.
Mã Tổ Đạo Nhất:
– Con thật là khéo chăn trâu!”
Trong chiêm tinh phương Đông, trâu được đặt tên cho một ngôi sao thuộc chòm sao Huyền Vũ ở phương Bắc. Sao Ngưu, cùng với sao Đẩu, sao Khuê, là những ngôi sao sáng, thường được ví với trí tuệ cao cả.

TRƯƠNG LỘ – Lão Tử cưỡi trâu. Thủy mặc, thời Minh Bảo tàng Cố cung Đài Bắc

 

LÝ KHẢ NHIỄM – Mục đồng. Thủy mặc. Thế kỷ 20. Lauren Gallery

 

Katsushika Hokusai – Trâu. Khắc gỗ. Thế kỷ 20

  

Tranh Yama cưỡi trâu (Ấn Độ)

 

 

Huệ Viên

Tin cùng chuyên mục

Frank Perrin – “Cầu nguyện, Tình yêu, Đối kháng” qua ngôn ngữ người mù

Frank Perrin là một nghệ sĩ người Pháp sống ở Paris, người đã dành một phần đời mình để khám phá khái niệm về Chủ nghĩa Hậu tư bản và biên soạn một bản tóm tắt về những nỗi ám ảnh...

10 tranh đắt nhất thế giới trong năm 2023

Tranh người tình của Picasso giá 139,4 triệu USD, “Quý cô cầm quạt” của Gustav Klimt đạt hơn 108 triệu USD, là những tác phẩm đắt nhất năm nay. Theo thống kê từ trang web nghệ thuật Artsy,...

Vấn đề đương đại và nghệ thuật đương đại

Vấn đề đương đại (contemporary issues) và nghệ thuật đương đại (contemporary art) là một trong những mấu chốt quan trọng trong công việc thực hành nghệ thuật (art practice) của mỗi nghệ sĩ. Khái...

“Femme à la montre” của Picasso trở thành tác phẩm đấu giá đắt giá nhất trong năm nay

NDO – Kiệt tác “Femme à la montre” (tạm dịch: Người phụ nữ đeo đồng hồ) sáng tác năm 1932 của danh họa Pablo Picasso đã được bán với giá hơn 139 triệu USD tại cuộc đấu giá của...

Abanindranath Tagore – Người đặt nền móng cho nghệ thuật hiện đại Ấn Độ

Vào giữa thế kỷ 19, lợi dụng sự xung đột nội bộ giữa các tôn giáo, các tiểu vương quốc trên lãnh thổ Ấn Độ, người Anh, thông qua công ty Đông Ấn, đã dần dần kiểm soát gần hết tiểu...

Tin cùng chuyên mục

Thực hành giám tuyển trong giáo dục nghệ thuật

Với tư cách là một nghệ sĩ-nhà giáo dục, tôi ví vai trò cố vấn-hướng dẫn của mình giống như vai trò của một curate-người chăm lo, được tin tưởng chăm sóc những sinh viên đại học bằng...

Mối quan hệ giữa mỹ thuật ứng dụng và các loại hình nghệ thuật khác

Khi nói tới mối quan hệ qua lại giữa các ngành nghệ thuật, tới sự trợ giúp và ảnh hưởng lẫn nhau của chúng; cũng như sự tác động của các loại hình nghệ thuật khác tới sự sáng tạo mỹ...

Những dấu ấn quy hoạch, kiến trúc của kiến trúc sư Ernest Hesbrard

Ernest Hébrard (1875 – 1933) sinh ngày 11/9/1875 tại Paris. Ngày 15/10/1891, khi 16 tuổi ông đã bắt đầu theo học tại xưởng vẽ của Trường Đại học Mỹ Thuật Paris (Ecole nationale et spéciale des Beaux Arts de...

Thành phố sáng tạo và nghĩa cử tri ân sự sáng tạo

Hà Nội là thủ đô ngàn năm văn hiến, với danh hiệu Thành phố vì Hòa Bình đang tiến về phía trước với mục tiêu trở thành thành phố sáng tạo hàng đầu trong khu vực. Trải qua nhiều cuộc chiến...

Biến chuyển cảnh quan truyền thống – hiện đại từ phù thế họa (ukiyo-e) đến phim của Ozu Yasujiro

Tranh khắc gỗ (Ukiyo-e, Phù thế hội) là thể loại độc đáo riêng có của hội họa Nhật Bản, thể hiện một cách đầy thi vị và đa diện về cõi phù thế của những thị dân Edo. Ukiyo-e cũng đã...

Có thể bạn quan tâm

Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức triển lãm kỷ niệm 70 chiến thắng Điện Biên Phủ

Triển lãm kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2024) do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức tại Nhà triển lãm 29 Hàng Bài, Hoàn Kiếm,...

ẢO ẢNH

 Hồi ức làm sụp đổ thời gian (Walter Benjamin) Ảo ảnh là tên của dự án nghệ thuật mới nhất của Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải, cặp nghệ sĩ song sinh gốc Quảng Bình, sống và làm việc ở TP....

Một hay nhiều sự thật

Đây là câu chuyện không có gì mới, đã diễn ra ở khắp nơi từ khi có thị trường nghệ thuật. Mà thị trường nghệ thuật (hay đồ cổ nói chung) thực chất cũng có ở Việt Nam đến hai ngàn năm...

ĐỔI CẢNH

  Nước Việt chính là nước – làng, làng Việt là làng nước. Muốn hiểu nước Việt, người Việt thì phải hiểu làng. Nói cách khác hiểu được làng thì sẽ hiểu nước Việt, làng chính là...

XU HƯỚNG CHIẾT TRUNG TRONG NGHỆ THUẬT

  Chiết trung là một thuật ngữ có nguồn gốc Hy Lạp, nghĩa là được lựa chọn. Thuật ngữ này đầu tiên được sử dụng trong triết học bởi một dòng các triết gia Hy Lạp và La Mã cổ đại...

SẢN PHẨM ĐẸP MỘT THỜI CỦA CÔNG TY TRẦN HÀ

  Từ hồi còn trẻ, tôi đã nghe tiếng Công ty Mỹ nghệ Thành Lễ. Đồ mỹ nghệ của công ty này được xuất ngày càng nhiều, có cửa hàng sang trọng trên đường Tự do… Sau này, kiến thức sách...