Vĩnh biệt nhà điêu khắc Lê Công Thành (1932 – 2019)

VĨNH BIỆT 

NHÀ ĐIÊU KHẮC LÊ CÔNG THÀNH

(1932 – 2019)

                                                              Họa sỹ Trần Khánh Chương

                                                            Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam

Nhà Điêu khắc Lê Công Thành trong thời gian gần đây sức khỏe giảm sút, ông đã phải điều trị ở bệnh viện nhưng bệnh tình không thuyên giảm và đã ra đi vào cõi vĩnh hằng vào hồi 13 giờ 00 phút ngày 28 tháng 03 năm 2019 (tức ngày 23 tháng 02 năm Kỷ Hợi) tại Bệnh viện Hữu Nghị Hà Nội, hưởng thọ 87 tuổi. Đây là một tổn thất lớn không riêng cho nền Văn học Nghệ thuật nước nhà, của Hội Mỹ thuật Việt Nam và của giới nghệ sĩ tạo hình Việt Nam mà còn là nỗi thương tiếc ngậm ngùi cho các bạn đồng nghiệp, cộng sự và những người yêu mến Mỹ thuật.

Nhà Điêu khắc Lê Công Thành sinh ngày 01 tháng 02 năm 1932. Quê quán tại quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng.

Sinh trưởng trong một gia đình cách mạng, năm 1948, Lê Công Thành tốt nghiệp Phổ thông. Tháng 10 năm 1949, ông xung phong vào bộ đội. Năm 1952, ông làm phóng viên báo Quân đội nhân dân liên khu 5. Năm 1955, ông tập kết ra Bắc và làm họa sĩ tại báo Quân đội nhân dân.

Năm 1955 đến năm 1957, ông được cơ quan cử đi học tại trường Mỹ thuật Việt Nam khóa Tô Ngọc Vân. Sau khi tốt nghiệp, ông tiếp tục ở lại trường học Đại học (1957 – 1962) chuyên ngành điêu khắc. Tác phẩm tốt nghiệp của ông là tượng “Lên công trường” với cách nhìn hiện thực nhưng đã có những tìm tòi và bố cục, hình khối mang dấu ấn riêng. Ngay sau khi ra trường, ông đã được kết nạp vào Hội Mỹ thuật Việt Nam ngành Điêu khắc năm 1962.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Hà Nội, Nhà Điêu khắc Lê Công Thành được phân công về làm giảng viên khoa Điêu khắc trường Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Tại đây, ông cùng với nhà điêu khắc Nguyễn Hải đã góp phần vào việc đưa ngành Điêu khắc của trường trở thành một trung tâm đào tạo đội ngũ các nhà điêu khắc hiện đại.

Năm 1969 – 1970, ông được trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội cử đi học tập ở Liên Xô. Sau khi trở về nước, ông tiếp tục làm giảng viên tại trường cho đến năm 1976.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước và những năm đầu đất nước thống nhất, Nhà Điêu khắc Lê Công Thành vừa làm công tác giảng dạy điêu khắc ở trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, vừa sáng tác các tác phẩm điêu khắc. Ở giai đoạn này, bên cạnh những tìm tòi sáng tạo về ngôn ngữ điêu khắc, hình tượng trong tác phẩm của ông là Bác Hồ, miền Nam, người công nhân, lực lượng vũ trang, các danh nhân của các thời đại, những người phụ nữ dân tộc thiểu số… như “Bác Hồ và các cháu” – tượng tròn (1972); “Bác Hồ (non sông đất nước)” – thạch cao (1974); “Bà má nghiền trầu” – (1973); “Nữ dân quân” (1969); “Hồ Xuân Hương” – gỗ (1972); “Bầu trời Hà Nội tháng 12/1972”; “Vân Dại” (1973)… Nhiều tác phẩm của ông đã tham gia trưng bày tại Triển lãm 10 năm Điêu khắc toàn quốc lần thứ nhất và được đánh giá cao như là một hiện tượng mở đầu cho sự phát triển ngôn ngữ của Điêu khắc Việt Nam hiện đại.

Từ năm 1976, ông được Trung ương chọn cử về tham gia Tổ sáng tác trực thuộc Hội Mỹ thuật Việt Nam. Tại Đại hội lần thứ hai nhiệm kỳ 1983 – 1989 của Hội Mỹ thuật Việt Nam, ông được bầu vào làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hội và được Ban Chấp hành bầu làm Phó chủ tịch Hội đồng nghệ thuật chuyên ngành Điêu khắc khóa II (1983 – 1989). Năm 1985, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đảng bộ Hội Mỹ thuật Việt Nam.

Trong thời kỳ này ông đã sáng tác nhiều tác phẩm tham gia các Triển lãm lớn như Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc, Triển lãm 10 năm điêu khắc toàn quốc như “Bình Ngô Đại Cáo (Nguyễn Trãi)” – thạch cao (1975), “Tượng Bác Hồ” (1987); “Cuộn chỉ”, “Tây Nguyên” – đất nung (1981); “Trên cao nguyên” – gỗ, “Đánh đàn” – gò đồng (1982)… Đáng chú ý là tượng đài “Chiến thắng Núi Thành” ngay trên ngọn đồi đã xảy ra cuộc chiến đầu tiên giữa các chiến sĩ quân giải phóng và quân viễn chinh Mỹ. Đây là một tượng xi măng có kích thước lớn (cao 20m) và cũng là tượng có ngôn ngữ điêu khắc tượng đài độc đáo, đậm phong cách Lê Công Thành. Nhà Điêu khắc Lê Công Thành còn có những tượng ngoài trời nổi tiếng có kích thước lớn bằng chất liệu đá đặt tại Công viên Hòn Dấu – Hải Phòng, tượng “Âu Cơ” đặt tại Công viên Biển Đà Nẵng và tượng đặt tại sân Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng.

Giai đoạn sáng tác thứ hai của Nhà Điêu khắc Lê Công Thành có thể kể từ năm 1990 trở lại đây. Đó là thời kỳ Nhà Điêu khắc Lê Công Thành tách bạch quá khứ, biệt lập với các hoạt động chung. Ông tự coi mình là kẻ u mê đã được giác ngộ. Trong ông cháy lên ngọn lửa sáng tạo, ông đắm đuối với những tác phẩm sáng tạo về vẻ đẹp của người phụ nữ với những quan niệm nhân sinh độc đáo, ẩn dụ. Cũng trong giai đoạn này Nhà Điêu khắc Lê Công Thành nghiên cứu loạt tác phẩm điêu khắc sử dụng đồng tấm, sắt tấm kết hợp với những sợi dây để tạo nên một không gian khác trong tác phẩm của mình. Có thể nói, Nhà Điêu khắc Lê Công Thành nặn rất nhiều tượng về đề tài phụ nữ với khối hình cách điệu cao, rất đa dạng về bố cục và những hình khối đẹp. Cùng với sáng tác Điêu khắc, ông còn sáng tác nhiều tác phẩm Hội họa, Sơn dầu.

Nhiều tác pẩm của Nhà Điêu khắc Lê Công Thành đã tham gia các Triển lãm Mỹ thuật như Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc, Triển lãm 10 năm Điêu khắc Toàn quốc, Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô, Triển lãm Mỹ thuật khu vực. Những năm gần đây, ông và vợ là họa sĩ Nguyễn Kim Thái đã có những Triển lãm riêng ở Trung tâm văn hóa Hàn Quốc, Nhà Triển lãm 29 Hàng Bài và Triển lãm tượng rất thành công tại Pháp và Hàn Quốc.

Có thể nói, Nhà Điêu khắc Lê Công Thành cùng với nhà điêu khắc Nguyễn Hải là những nghệ sĩ tiên phong trong đổi mới ngôn ngữ Điêu khắc hiện đại ở Việt Nam. Lê Công Thành là nhà điêu khắc lao động nghiêm túc, cật lực, với một khối lượng tác phẩm đồ sộ cả về điêu khắc và hội hoạ. Tác phẩm của ông có nhiều tìm tòi sáng tạo với một cá tính và phong cách riêng, cách tân trong ngôn ngữ điêu khắc mang tính hiện đại, có giá trị nghệ thuật cao, có ảnh hưởng sâu sắc đến các thế hệ sau. Ông là tấm gương về lao động nghệ thuật, những năm gần đây, tuy tuổi cao sức yếu nhưng Nhà Điêu khắc Lê Công Thành vẫn tiếp tục sáng tác những tác phẩm mới và tham gia các hoạt động của Hội.

Các tác phẩm của Nhà Điêu khắc Lê Công Thành đã được tặng: Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2001; Giải A Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc 1976 và Giải khuyến khích năm 1995; Giải Nhì Triển lãm 10 năm Điêu khắc toàn quốc năm 1983; Giải B Triển lãm Mỹ thuật đề tài Lực lượng Vũ trang và Chiến tranh Cách mạng năm 1984; Giải thưởng Triển lãm Mỹ thuật Khu vực I (Hà Nội): Giải Nhất năm 1996, năm 1997 và năm 2002, Giải Ba năm 1998.

Trong quá trình công tác, ông được tặng thưởng: Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng nhất, Huân chương Lao động hạng Nhất; Huy chương 30 năm tuổi Đảng; Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam, Huy chương Vì sự nghiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam.

Nhà Điêu khắc Lê Công Thành là một nghệ sĩ lớn có phẩm chất đẹp đẽ của người nghệ sĩ tài năng, chân chính cùng tấm gương lao động sáng tạo trong sáng tác các tác phẩm nghệ thuật được các đồng nghiệp kính trọng, ngưỡng mộ. Cuộc sống và sáng tác của ông là một nhân cách của người nghệ sĩ chân chính được giới Mỹ thuật Việt Nam ghi nhận, đánh giá cao và yêu quý, trân trọng.

Nhà Điêu khắc Lê Công Thành đã về cõi vĩnh hằng nhưng tác phẩm của ông và công lao của ông cho sự nghiệp cách mạng, sự xây dựng nền mỹ thuật Việt Nam hiện đại, xây dựng Hội Mỹ thuật Việt Nam để lại cho chúng ta và các thế hệ tiếp theo những bài học quý giá về tinh thần sáng tạo và phục vụ đất nước./.

                                                                                                                        T.K.C

                                                                        28/03/2019