TRONG THẾ GIỚI ĐỒ VẬT CỦA NGUYỄN TRỌNG KHÔI

Về cả thể loại và bút pháp, Nguyễn Trọng Khôi là họa sĩ đa dạng và đa đoan. Về tư duy, ông đi từ hành trình biểu ý đến biểu hình, rồi cả phi biểu hình, trừu tượng. Nhìn vào các hành trình của ông, mảng tranh tĩnh vật có sức nặng về bút pháp, có sức hút về biểu hình.

Xem tranh tĩnh vật của Nguyễn Trọng Khôi dễ làm chúng ta nghĩ về tiểu thuyết Les Choses (Đồ vật) của nhà văn Georges Perec (1936-1982). Ông đã mất hơn 5 năm để viết nên tiểu thuyết chưa đầy 200 trang này, với tên gọi đầu tiên năm 1965 là Les Choses: Une histoire des années soixante (tạm dịch: Đồ vật: Lịch sử thập niên sáu mươi). Georges Perec cho rằng đồ vật làm nên lịch sử, chứ không phải lịch sử làm nên đồ vật.

Với đồ vật, Georges Perec dùng phương pháp liệt kê, liệt kệ và liệt kê, mà không theo một cốt truyện nào cả. Nó chỉ là những chuyện vặt vãnh ngày thường của đôi bạn trẻ sống tại khu chung cư Simon Kryubele (Paris), nơi đồ vật cứ nhiều lên, có nguy cơ xâm chiếm cả con người. Nói Georges Perec đề cập, ca ngợi, hoặc lên án chủ nghĩa đồ vật (chosisme) đều được. Tranh tĩnh vật của Nguyễn Trọng Khôi có cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn, thi vị hơn, nhưng cũng có những biểu hiện của chủ nghĩa đồ vật như vậy.

NGUYỄN TRỌNG KHÔI – Calla Lily trắng và những trái mận. 2005. Sơn dầu. 40,6×50,8cm

 

NGUYỄN TRỌNG KHÔI – Tĩnh vật hoa, sách và pipe. 2003. Sơn dầu. 35,5×45,7cm

 

NGUYỄN TRỌNG KHÔI – Calla Lily tím. 2004. Sơn dầu
Nhà sưu tập Nguyễn Chí Sơn

Nếu Nathalie Sarraute, Alain Robbe-Grillet, Georges Perec… nặng về tính vô tri và xâm chiếm của đồ vật với con người, thì Trần Dần, Nguyễn Tuân…, và Nguyễn Trọng Khôi luôn gián tiếp gán nghĩa cho đồ vật. Họ vẫn theo mỹ cảm kiểu Việt Nam: “Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu/ Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ” – Truyện Kiều.

Trong một cuộc phỏng vấn, Nguyễn Trọng Khôi cho biết: “Thói quen, đôi khi cũng khiến mình bị chi phối. Tôi có nhiều năm làm việc với minh họa đã đẩy tôi vào những quanh co của diễn đạt, vì thế có một dạo người ta thấy tranh của tôi bao giờ cũng mang đầy ý nghĩa, nó gần với tính văn học, mà bản thân hội họa không làm công việc chuyên chở đó. Tôi đã mất nhiều thời gian để vượt qua”.

Trong một bài phỏng vấn khác, Nguyễn Trọng Khôi quyết liệt hơn. Ông nói:  “Hãy loại bỏ đi những thói quen nhìn sự vật như con người, cái bàn cái ghế, bông hoa, hoa này, hoa kia…, để  nhìn ngắm những cấu tạo ngẫu nhiên, lâu dần sẽ hiểu được ngôn ngữ thầm kín đó. […]. Cũng có rất nhiều trường hợp các tác giả đã lồng vào hội họa những ý nghĩa này nọ, và điều đó đã trở thành một sự quen thuộc không thể chữa được”. Tuy nhiên, nói là một chuyện, còn làm lại là một chuyện khác. Tranh tĩnh vật của ông là một ví dụ cho nỗ lực “vượt qua” đó, nhưng nó vẫn còn phảng phất phần ý nghĩa, “mờ mờ nhân ảnh”, nên khá thú vị.

NGUYỄN TRỌNG KHÔI – Những trái mận. 2004. Sơn dầu. 40,6×50,8cm
NGUYỄN TRỌNG KHÔI – Những chiếc lọ. 2004. Sơn dầu. 40x60cm. Sưu tập Nguyễn Chí Sơn, Ninh Thuận
NGUYỄN TRỌNG KHÔI – Giao khúc. 2017. Sơn dầu. 100x100cm. Sưu tập Nguyễn Chí Sơn, Ninh Thuận
NGUYỄN TRỌNG KHÔI – Tĩnh vật. 2003. Sơn dầu. 81,8×86,3cm

Tại sao Nguyễn Trọng Khôi mạnh về tĩnh vật? Không hỏi trực tiếp, nên không biết ý kiến của ông thế nào. Nếu nhìn lại hành trình cầm cọ và những quan niệm đã chia sẻ đây đó, có lẽ nó đến từ mấy khía cạnh. Đầu tiên, khi còn là sinh viên mỹ thuật, Nguyễn Trọng Khôi đã nổi bật với khả năng vẽ khảo họa, vẽ tỉa tót với độ chuẩn xác cao, đôi khi như bản vẽ kỹ thuật. Thứ hai, khi đi làm minh họa cho báo chí từ thập niên 1970, ông đã chú tâm tìm hiểu và ứng dụng các kỹ thuật đồ họa, nên phần giải phẫu hình thể có khác về không gian, cấu trúc so với hội họa trước đó. Thứ ba, ông viết văn làm thơ, viết nhạc, ca hát…, nên tự nhiên “chất văn nghệ”, “chất văn học” cứ bàng bạc trong hội họa, đến tĩnh vật – do đặc trưng “vô bố úy” của thể loại này – thì những điều này được lược giản tối đa, chất hội họa được lên ngôi.

Xem các thể loại khác, người ta “nhìn thấy” Nguyễn Trọng Khôi rõ quá, mà đôi khi rõ chưa chắc đã thi vị, cuốn hút. Kiểu như Nguyễn Trọng Khôi vẽ siêu thực vì đọc quá nhiều những câu chuyện dân gian đầy tính siêu thực của xứ sở vậy. Trong khi với tĩnh vật, Nguyễn Trọng Khôi “giấu” được mình một phần, rõ ràng đấy, mà ẩn hiện đấy. Nói như A.P. Chudakov (1938-2005): “Mọi nghệ sĩ đều nói bằng ngôn ngữ đồ vật của thời đại mình”.

Nguyễn Trọng Khôi cũng vậy thôi.

Lý Đợi

 

 

Tin cùng chuyên mục

Thật khó tìm được một người như Đỗ Ngọc Dũng

Đỗ Ngọc Dũng là một họa sĩ tài hoa, ông nổi tiếng từ khi còn rất trẻ. Tôi biết và quen thân ông từ những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ trước. Là người có năng khiếu, có tư duy mới lạ...

Sắc quê và Ký họa – Cuộc “Đổ bộ” về Kinh đô của họa sĩ Quỳnh Thơm

Mấy năm trở lại đây, cư dân Facebook (FB) thường xuyên bắt gặp tranh của họa sĩ Quỳnh Thơm, bởi dù muốn hay không khi lướt FB, các tác phẩm đủ loại từ tranh đề tài lãnh tụ đến phong cảnh...

Phân định khái niệm để bắt kịp sự phát triển

Trong dòng chảy nghệ thuật, việc sáng tác và thử nghiệm với chất liệu mới luôn được nhiều nghệ sĩ quan tâm, bởi đây cũng là một trong những xu hướng của thị trường khi chú trọng tính độc...

Chuyện bức tranh Bác Hồ với thiếu nhi giữa Thủ đô

Nhiều năm qua, người dân và du khách đã quen ngắm nhìn bức tranh cổ động khổ lớn vẽ Bác Hồ bế em bé được treo trang trọng trên mặt tiền tòa nhà Thông tin-Triển lãm thành phố Hà Nội ở khu...

Nối sợi chỉ dài

Triển lãm cá nhân “Đường kim mũi chỉ” của họa sĩ Hoàng Đăng Nghiễm, bày 22 tác phẩm vật liệu tổng hợp, khổ lớn. Triển lãm khai mạc lúc 18h00 ngày 13/5, kéo dài đến hết ngày 31/5/2024....

Tin cùng chuyên mục

Nhà điêu khắc Đinh Gia Thắng: Từ tượng đài đến những phá cách

NDO – Tại triển lãm “Nắng tháng 3” khai mạc ngày 16/4 do Hội Mỹ thuật Thành phố Đà Nẵng sẽ phối hợp với Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức tại Bảo tàng, nhà điêu khắc, tác giả...

Tác phẩm “Hội cầu mưa” của họa sĩ Nguyễn Thái Cớ thể hiện giao cảm và những nét độc đáo

Tham gia nhiều hoạt động của Hội Văn học Nghệ thuật Hưng Yên, tôi có nhiều cơ duyên gặp họa sĩ trẻ Nguyễn Thái Cớ. Mỗi lần trao đổi về nghệ thuật, tôi đều có ấn tượng về tố chất...

Dòng chảy âm thầm, sâu lắng trong tranh Nguyễn Ngọc Thọ

Cố họa sĩ Ngọc Thọ (1925-2016) thuộc thế hệ thứ ba của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam, sau “Đông Dương” và “Kháng chiến”. Tên tuổi ông gắn với hội họa sơn mài, sơn dầu, mang bản...

Tiếng hót trong đêm

Trong những ngày Hà Nội vào độ cuối thu, Blue Space Gallery kết hợp với Manzi Art Space đã tổ chức một sự kiện văn hóa đặc biệt: triển lãm “Tiếng hót” kỷ niệm 90 năm ngày sinh cố họa sĩ...

Quyện trong thế giới hội họa của Nguyễn Đình Tuyên

NDO – Không khoa trương, không ồn ào, không nổi loạn, Nguyễn Đình Tuyên đến với hội họa bằng một tình cảm chân thành hiếm có. Bút pháp của anh hòa quyện giữa tô và vẽ, giữa vẽ và bôi,...

Có thể bạn quan tâm

Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức triển lãm kỷ niệm 70 chiến thắng Điện Biên Phủ

Triển lãm kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2024) do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức tại Nhà triển lãm 29 Hàng Bài, Hoàn Kiếm,...

BỐN CÂU CHUYỆN NHỎ CỦA NHÀ SƯU TẬP NGUYỄN BÁ ĐẠM

  TẾT ĐẾN XÔNG NHÀ NGUYỄN DUNG Nguyễn Dung là một con người xuề xòa, dễ dãi không suy tính thiệt hơn. Ông là họa sĩ vẽ chân dung bằng sơn dầu. Có một thời gian dài ông được mời đến dạy...

Hoạ sĩ Tô Ngọc Thành tổ chức triển lãm tranh cá nhân tại Hà Nội

Tại triển lãm tổ chức tại Nhà Triển lãm Mỹ thuật 16 Ngô Quyền, Hà Nội, hoạ sĩ Tô Ngọc Thành đã trưng bày các tác phẩm đậm chất trữ tình, mơ mộng, có vẻ đẹp tươi sáng. Tranh của hoạ sĩ...

Bìa Tạp chí Mỹ thuật số 313&314 tháng 1-2/2019

...

CÔNG VĂN TRUNG – CỔ ĐỒ VÀ CÀNH LỰU

    CÔNG VĂN TRUNG (1907 – 2003) Tác phẩm: Cổ đồ và cành lựu Năm sáng tác: 1965 Chất liệu: Màu nước Kích thước: 50x62cm Sưu tập Nguyễn Minh, Hà Nội   Công Văn Trung vẽ không nhiều,...

BÚP BÊ VĂN HÓA Ở SÀI GÒN HƠN NỬA THẾ KỶ TRƯỚC

  Đầu thập niên 1960, khách nước ngoài đến Sài Gòn được giới thiệu một loại búp bê rất đẹp bằng vải lụa tinh tế và mềm mại, chế tác rất đẹp, không thua loại búp bê Geisha, búp bê...