Rockerfeller Collection phá kỷ lục đấu giá nghệ thuật

 

Bộ sưu tập của Peggy và David Rockefeller đã trở thành bộ sưu tập đắt nhất trong lịch sử vào đêm thứ ba ngày 8/5/2018, sau khi bán 44 tác phẩm của các bậc thầy hội họa châu Âu tại Christie’s New York với tổng số tiền 646 triệu USD, bao gồm cả phí của người mua. Đêm đấu giá bộ sưu tập này đã trở thành phiên đấu giá tranh Ấn tượng và Hiện đại đạt doanh thu cao nhất trong lịch sử đấu giá từng được tổ chức.
Các nhà sưu tập từ khắp các châu lục đã có mặt để săn lùng các kiệt tác nghệ thuật trong phiên đấu giá này. Các tác phẩm quý giá này đã được David Rockefeller, cháu trai của John D. Rockefeller- người sáng lập công ty Standard Oil đồng thời cũng là một trong những người giàu nhất lịch sử nước Mỹ, mua lại trong nhiều thập kỷ qua. Nổi bật trong phiên đấu giá lịch sử này là tác phẩm “Fillette à la corbeille fleurie “ (Thiếu nữ và giỏ hoa) (1905) của Pablo Picasso được bán với giá 115 triệu USD, trở thành kiệt tác có giá bán cao thứ hai của ông từng đạt được trong lịch sử đấu giá. Các tác phẩm của Henri Matisse và Claude Monet cũng đã đạt những kỉ lục mới… Một bức chân dung khỏa thân gợi cảm được Matisse vẽ ở Nice năm 1923 “Cung nữ Thổ Nhĩ Kỳ nằm nghiêng bên hoa lan” (Odalisque couchée aux magnolias) cũng tạo mức giá cao mới cho nghệ sĩ với giá 80,75 triệu USD. Bức “Nymphéas en fleur” (Hoa súng nở rộ) (1914–17) của Monet đã kiếm được 84,7 triệu USD, phá vỡ kỷ lục của nghệ sĩ vào năm 2016, khi một trong những bức trong seri vẽ rơm trên đồng lúa mì của ông đạt 81,4 triệu USD tại Christie’s.

Phiên đấu tranh tại Christie’s New York

Thật hiếm khi thấy rất nhiều kiệt tác nghệ thuật xuất hiện trên thị trường cùng một lúc như vậy. David Rockefeller đã có một bộ sưu tập thật đáng kinh ngạc. Khi ông qua đời năm ngoái (2017) ở tuổi 101, sau sáu thập kỷ thu thập các kiệt tác nghệ thuật với một con mắt sáng suốt và nguồn kinh phí khổng lồ, khi đấu giá những tác phẩm quý hiếm này, ông muốn huy động càng nhiều tiền càng tốt cho các tổ chức từ thiện mà ông ủng hộ. Bộ sưu tập nổi tiếng mang tên Rockfeller không chỉ tôn vinh Monet và Matisse, Picasso mà còn có các tác phẩm của các bậc thầy như Eugène Delacroix, Jean-Baptiste-Camille Corot, Armand Séguin, Giorgio Morandi và Odilon Redon.
“Đây là một tín hiệu tốt về thị trường nghệ thuật tối nay, sự khởi đầu tốt đẹp và tinh thần đồng đội tuyệt vời có thể mang lại kết quả,” Guillaume Cerutti, Giám đốc điều hành của Christie’s phát biểu sau phiên đấu giá. “Đó không chỉ là một thời điểm quyết định cho Christie’s mà còn cho cả thị trường nghệ thuật”.

Các thủ tục tố tụng đã có cơ sở trước khi phiên đấu giá bắt đầu. Mười ba tác phẩm đã được đảm bảo, một thỏa thuận được tài trợ bởi Christie’s hoặc người bảo lãnh bên thứ ba để đảm bảo cho người gửi bán rằng các tác phẩm sẽ được bán. Nhiều lần bảo lãnh đôi khi làm giảm giá thầu và làm giảm sự phấn khích tổng thể của việc đấu giá, nhưng trong trường hợp này, nó có một kết quả cuối cùng đáng kinh ngạc: Phiên đấu giá bộ sưu tập Rockefeller là phiên hiếm khi mà tất cả các tác phẩm đấu giá trong phiên đều được bán.

PICASSO – Thiếu nữ và giỏ hoa. 1905

Phiên đấu giá các kho báu Rockefeller hôm thứ ba ngày 8/5 là sự kiện nổi bật nhất trong các cuộc đấu giá kéo dài một tuần với tất cả các tài sản thuộc sở hữu của David và Peggy Rockefeller. Vào tối thứ tư 9/5, Christie’s tổ chức một buổi dạ tiệc khác, cũng nằm trong bộ sưu tập Rockefeller, lần này với các tác phẩm của các nghệ sĩ của châu Mỹ, bao gồm Gilbert Stuart, Willem de Kooning, và Diego Rivera. Toàn bộ tuần đấu giá cho bộ sưu tập Rockefeller được mệnh danh là “phiên đấu giá thế kỉ”, với ước tính 1 tỷ USD doanh thu từ các tác phẩm nghệ thuật, đồ cổ, đồ nội thất và đồ sưu tầm,… Kỷ lục trước đây về đấu giá di sản được thiết lập vào năm 2009, khi bộ sưu tập của nhà thiết kế thời trang Yves Saint Laurent mang về 484 triệu USD tại Christie’s nay đã bị Rockefeller phá vỡ.
Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn phải chờ xem các kiệt tác sẽ thuộc về đâu. Jessica Fertig, người đứng đầu phụ trách phiên đấu giá Nghệ thuật Ấn tượng và Hiện đại, cho biết các nhà sưu tập trên khắp thế giới đã trả giá tại phiên đấu giá, và rằng các viện nghiên cứu, các tổ chức… đã tuyên bố muốn mua lại một số tác phẩm trong những tháng tới. Chủ tịch toàn cầu của Christie’s, Jussi Pylkkanen cho rằng các nhà sưu tập châu Á là chìa khóa, chiếm 25% đấu thầu, theo ước tính của ông. Các tác phẩm phá kỷ lục của Monet và Matisse đều được mua bởi các nhà thầu trên điện thoại của Xin Li, phó chủ tịch của nhà đấu giá ở khu vực châu Á.
“Việc đấu giá qua điện thoại ở châu Á rất sôi động”, Pylkkanen phát biểu với Artsy sau phiên đấu giá.
Chủ tịch toàn cầu của Christie’s, người phụ trách, điều khiển phiên đấu trong đêm 8/5, đã nhắc nhở rằng trong một số trường hợp rằng tất cả số tiền thu được từ phiên đấu giá sẽ ủng hộ 11 tổ chức từ thiện được hỗ trợ bởi Rockefellers, bao gồm Đại học Harvard, Hội đồng Quan hệ đối ngoại và Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại.

MATISSE – Cung nữ Thổ Nhĩ Kỳ nằm nghiêng bên hoa lan (Odalisque couchée aux magnolias). 1923

“Đây là 100 triệu USD, nhiều hơn những gì chúng tôi mong đợi và bạn biết đấy, chúng tôi không muốn khoe khoang về những điều này tại Christie’s, nhưng khi đó là dành cho các tổ chức từ thiện, tôi có thể tự hào nói điều đó”, Pylkkanen nói thêm.
Gia đình Rockefellerkhi nói về tài sản người sáng lập Standard Oil John D. Rockefeller, ông là một nhà công nghiệp tiên phong người Mỹ, một số người lại coi ông như một “kẻ cướp” giàu có. Con cháu của ông đã cống hiến hàng tỷ USD thành các tổ chức từ thiện: Trong một tuyên bố được viết sau phiên đấu giá, David Rockefeller Jr., con trai của nhà sưu tập quá cố, nói: “Chúng tôi đang phấn đấu đạt được mục tiêu mà cha mẹ mình đặt ra cho di sản từ thiện của họ”.
Giám đốc MoMA (Bảo tàng nghệ thuật Hiện đại New York), Glenn D. Lowry, người hiếm xuất hiện tại các cuộc đấu giá cũng đã tham gia phiên đấu giá Rockefeller hôm 8/5. Các nhà sưu tập nổi tiếng Peter Brant và Steve Cohen cũng có mặt, cùng với các thành viên hai dòng họ có ảnh hưởng về buôn bán và sưu tập Nahmad và Mugrabis. Hai nhà buôn tranh có tiếng Per Skarstedt và Robert Mnuchin cũng đã tham gia phiên đấu giá.
Họ đã có mặt không chỉ để định giá, đấu giá mà còn để khẳng định về yếu tố lịch sử. Phiên đấu giá là một minh chứng rõ ràng về sự gắn kết chặt chẽ giữa bộ sưu tập Rockefeller với sự bùng nổ chủ nghĩa hiện đại đã góp phần xác định văn hóa thế kỷ 20. Mở đầu phiên đấu giá là một bức tranh nhỏ của Picasso vẽ một quả táo, bức họa là quà tặng cho nhà văn Gertrude Stein. Gertrude trở nên quẫn trí khi anh trai cô, Leo, đã lấy một bức tĩnh vật năm quả táo của Cézanne trong bộ sưu tập của họ. Và vì vậy Picasso đã vẽ bức tranh táo cho Gertrude, như là một món quà Giáng sinh năm 1914, và ghi chú kèm theo cho thấy tình cảm ấm áp của nghệ sĩ dành cho Gertrude, và mong muốn mãnh liệt của ông vượt qua bậc thầy trước: “Tôi vẽ tặng cô một quả táo và nó sẽ được như tất cả các quả táo của Cézanne”.
Các nhà sưu tập đã không bỏ lỡ cơ hội hiếm có này với nhiều người trả giá trong phòng và qua điện thoại. Sau vài phút điên cuồng, Max Carter, giám đốc bộ phận Nghệ thuật Ấn tượng và Hiện đại của Christie’s, tuyên bố một người đàn ông trả giá qua điện thoại với mức 3,3 triệu USD, rồi tiếp theo là 3.9 triệu USD…
(Tất cả các giá liệt kê trong đây, trừ khi ghi rõ là giá gõ búa, đều gồm phí bảo hiểm người mua phải trả, đó là 20% của giá gõ búa, từ 250,001 USD trở lên khi giá gõ búa lên tới 4 triệu USD, và 12.5% của giá gõ búa khi vượt quá 4,000,001 USD).
Tiếp sau một vài lô đấu giá là bức tranh khỏa thân của Matisse, với giá ước tính trước khi bán là 70 triệu USD. Trong cuốn catalogue về phiên đấu giá, Christie’s đánh giá đây là một trong những tác phẩm tuyệt vời của Matisse từng được đấu giá, và là một trong những kiệt tác hiếm hoi nằm trong sưu tập tư nhân. Giá khởi điểm là 58 triệu USD, rồi chủ tịch bộ phận Nghệ thuật Hậu chiến và Đương đại Loic Gouzer trả giá lên tới 62 triệu USD, cho đến khi Xin Li, phó chủ tịch khu vực châu Á, ra giá 70 triệu USD. Gouzer đã kiếm được lời ra giá cho 71 triệu USD, nhưng Li nhanh chóng tăng giá lên tới 71,5 triệu USD và đạt được giá gõ búa.

MONET – Hoa súng nở rộ (Nymphéas en fleur). 1914

 

PICASSO – Quả táo. 1914

 

CLAUDE MONET – Cô gái trên bãi biển Trouville (Camille assise sur la plage à Trouville). 1870 – 1871

 

JEAN BAPTISTE CAMILLE COROT – Phong cảnh Venise (Venise, vue du Quai des Esclavons). 1845

Những nhà sưu tập từ châu Á không dừng lại ở đó. Tiếp sau đó là bức “Hoa súng nở rộ” (Nymphéas en fleur) của Monet, giá khởi điểm ước tính là 50 triệu USD, nhưng nhanh chóng lên tới mốc 60 triệu USD.
“Nó giống như một trận tennis với năm lượt vợt qua lại!” Pylkkanen vui vẻ thốt lên trong phòng đấu giá. Francis Outred, một đồng nghiệp của Li, người đứng đầu bộ phận nghệ thuật Hậu chiến và Đương đại tại Christie’s London. Sau khi Li đạt ngưỡng 70 triệu USD, Outred ra giá tới 71 triệu USD. Li tăng lên 72 triệu USD, Li nhảy tới 75 triệu USD,… Giá cuối cùng là 84,7 triệu USD gồm các phí, vượt xa giá ước tính 50 triệu USD.
Trước doanh thu dẫn đầu của phiên đấu giá tại tại Christie’s New York, Emmanuel Di Donna – phó chủ tịch toàn cầu của Sotheby’s, phát biểu trong cuộc đấu giá tranh Monet, khi gộp tất cả các giá được đưa ra, “có 400 triệu USD sẵn sàng cho một kiệt tác như thế”.
Một tác phẩm tuy không được dự đoán sẽ trở thành nhà vô địch của phiên đấu giá nhưng lại mang lại kết quả đáng ngạc nhiên, đó là bức “Thiếu nữ và giỏ hoa” (1905) của Picasso, một kiệt tác ấn tượng với cô gái trẻ khỏa thân ôm một giỏ hoa. Ước tính ban đầu là 70 triệu USD đã được lên đến 120 triệu USD vào tháng 4, nhưng bức tranh vẫn chỉ nằm trong ước tính “khoảng 1 triệu USD” trong các tài liệu về phiên đấu giá. Bức tranh có lai lịch hoàn hảo – đây là tác phẩm đầu tiên của Picasso được Gertrude và Leo Stein mua – một dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp của Picasso trẻ tuổi.
Như Rebecca Wei, chủ tịch đại diện ở phía châu Á của Christie’s, đã nói với Bloomberg trước phiên đấu giá, “Tôi có rất nhiều nhà sưu tập hàng đầu khi nhận xét về bức tranh, nói rằng, “Mmm … Tôi không biết, cô ấy có một cái nhìn ám ảnh-tôi thích Matisse hơn. “Đúng như vậy, khi phiên đấu giá bắt đầu, Gouzer đã duy trì được mức giá của mình và Pylkkanen đã không mời gọi được việc phát giá nào từ châu Á.
Henry Wyndham, nguyên chủ tịch Sotheby’s , hiện là một cố vấn nghệ thuật phát biểu: “Tuy đây không phải là tác phẩm tôi yêu thích nhất trong phiên đấu giá, nhưng nó đã mang lại những gì tôi mong đợi”. Anh ấy nói thêm rằng anh đã đặt cược vào tác phẩm của Picasso, và anh ấy đã thắng một “bữa ăn tối đắt tiền.”
Tương tự như vậy, Di Donna nói về bức tranh của Picasso, “Đó là một bức tranh tuyệt vời, nhưng nó không có sự quyến rũ như tranh của Modigliani, hoặc như một trong những tác phẩm lớn hơn của chính Picasso”.
Khi được hỏi về kết quả của Picasso, Jessica Fertig, người đứng đầu phụ trách phiên đấu giá, nói với các phóng viên rằng nhà đấu giá và chủ mới của tác phẩm không thể hài lòng hơn. Tác phẩm “Thiếu nữ và giỏ hoa” đã trở thành bức tranh đắt giá thứ hai trong các tác phẩm của Picasso từng được bán, và một trong mười hai tác phẩm đạt giá cao nhất tại phiên đấu giá.
Pylkkanen nói: “Chúng tôi đã trở nên hơi mệt khi một tác phẩm bán được hơn 100 triệu USD”.

Nguyễn Anh Thư  (nguồn Christie’s – Artsy)

(*) Bài viết đã được đăng trên Tạp chí Mỹ thuật số 305 & 306 tháng 5-6/2018