Yu Hong với tâm trạng và nguyện vọng của người phụ nữ trong tranh

 

 

Yu Hong: Sinh năm 1966 tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Tốt nghiệp Khoa Sơn dầu Học viện Mỹ thuật Trung ương, giảng viên Khoa Sơn dầu tại học viện này. Yu Hong tham gia rất nhiều các cuộc triển lãm trong và ngoài nước.

Đã có rất nhiều hình ảnh đi vào nghệ thuật và trở thành “phù hiệu” riêng của nghệ thuật đương đại Trung Quốc như: giày thêu hoa, chăn con công, sứ men lam, chân dung Mao… Riêng đối với Yu Hong bà hứng thú với việc vẽ người, đặc biệt vẽ rất nhiều chân dung tả thực về người phụ nữ.

Là một nữ họa sĩ có trình độ vẽ hình họa vô cùng tốt, Yu Hong được coi là “tài nữ” của học viện mỹ thuật CAFA  với bức vẽ hình họa tượng David khi mới 20 tuổi. Nhìn vào tác phẩm có thể thấy đặc trưng phong cách thể hiện  của Yu Hong là “lặng lẽ hòa nhập nhịp sống chính trị xã hội”. Yu Hong không sử dụng hội họa như một thứ vũ khí nhằm đòi hỏi quyền bình đẳng của cơn sốt “nữ quyền” mà chỉ nhằm phản ánh tâm trạng,  nguyện vọng của đại bộ phận phụ nữ Trung Quốc: mong muốn được trân trọng hơn, quan tâm hơn, được bảo vệ hơn.

Chân dung Yu Hong và bức hình họa David

 

“Dao lian tu” của Zhang Xuan

 

Xuân luyến đồ

Phong cách sáng tác của Yu Hong điển hình cho phái tả thực Tân học viện Trung Quốc với nhiều tác phẩm hoành tráng, biểu đạt một sự hoang tưởng cá nhân hay  những thể nghiệm cuộc sống “không có triết lý thâm ao và đề tài sâu xa, gần như không cần phải tìm hiểu giải thích. Nhưng tác phẩm của Yu Hong là một sản vật với ngôn ngữ riêng biệt đầy ý nghĩa” (nhà phê bình Yi Ying). Giống với nhiều họa sĩ trẻ của đầu thập niên 90, Yu Hong theo đuổi trào lưu POP – màu sắc và bố cục đơn giản, tương phản sáng tối mạnh; nhân vật có phong tư kiểu cách, biểu cảm khó đoán, động tác có phần bất chợt. Trong các tranh chân dung Yu Hong luôn đặt nhân vật trong những dáng ngồi không điểm tựa, lúc ngồi tĩnh tại, lúc lại có động tác bất chợt…nhằm biểu đạt sự bất an, bất phương hướng và đầy hoài nghi trong tâm. Nhìn chung bộ tranh chân dung về hình tượng người phụ nữ giai đoạn đầu của Yu Hong đánh dấu sự thoát ly khỏi phương thức sáng tác học viện truyền thống, mong muốn hướng tới phương thức sáng tác mới của lớp thanh niên họa sĩ sống trong môi trường văn hóa đô thị sau cải cách mở cửa. Cũng từ những tác phẩm này tên tuổi của Yu Hong được ghi nhận như một hiện tượng của thế hệ 7x trong môi trường mỹ thuật đương đại.

Tranh của Yu Hong qua các giai đoạn khác nhau có thể thấy được những dấu tích cá nhân mà mọi phụ nữ đều trải qua. Hay nói cách khác những trải nghiệm và thay đổi trong tình cảm, tâm sự của người phụ nữ trong tranh Yu Hong gắn liền với những diễn biến xã hội thời đại của đất nước Trung Quốc. Yu Hong thường sử dụng những bức ảnh lịch sử kết hợp với chân dung tự họa trong các độ tuổi khác nhau nhằm khơi gợi suy nghĩ về không gian thời gian – đánh dấu sự trưởng thành của một người phụ nữ, một thế hệ.

Chân dung màu tím

 

Chân dung đỏ và xanh

 

Hoàng hôn

 

Tôi đi mua hoa quả

 

Tôi cởi áo

Năm 2002, Yu Hong triển lãm seri tranh “Cuộc sống thường nhật” và đúng như tên gọi, nội dung tranh mô tả những việc vặt vãnh hàng ngày của người phụ nữ. Tạo hình nhân vật giai đoạn này không còn “phong tư kiểu cách” mà trong dáng vẻ tất bật đôi khi còn thiếu mĩ cảm. Bố cục nhân vật có xu hướng chạy khỏi trọng tâm, màu sắc thâm trầm. Ở loạt tranh này, Yu Hong lại một lần nữa tự sự, biến mình thành nhân vật chính mô tả cuộc sống giới tri thức bình dân và công việc thường nhật. Cũng từ những việc nhàm chán này phản ánh đời sống vật chất xã hội Trung Quốc đang nhiều hơn, sung túc hơn…

Hiếm có họa sĩ nào ghi lại quá trình trưởng thành của bản thân thành bộ tác phẩm hội họa như Yu Hong. Bộ tác phẩm “Mục kích trưởng thành” giống như cuốn nhật kí mà nữ họa sĩ muốn chia sẻ cùng quần chúng. Phần thứ nhất, 45 bức chân dung Yu Hong gắn liền với những sự kiện lịch sử khó quên được các báo, tạp chí thời sự đương thời chụp lại. Để phù hợp với bối cảnh lịch sử thời thơ ấu bà sử dụng tông màu đen trắng. Hình ảnh em bé Yu Hong mới chào đời nằm phơi nắng trong vườn nhà – thời gian này Mao Trạch Đông  phát biểu tại Thiên An Môn chính thức phát động Cách mạng Văn hóa. Năm 1972, nữ học sinh tiểu học Yu Hong nuôi mơ ước phục vụ Cách mạng, làm cô bé ngoan của Mao chủ tịch, học hành tinh tấn, ngày ngày rèn luyện tiến bộ giống tấm gương anh hùng nữ liệt sĩ Li Tie Mei. Cũng năm ấy Mao chủ tịch đón phái đoàn của tổng thống Mỹ Nixon. Toàn dân Trung Quốc sống trong tâm lý cảnh giác. Năm 1993, Yu Hong kết hôn tại Mỹ – lúc này người Trung Quốc ham chơi xổ số, thích quốc tịch Mỹ và câu quảng cáo khoa trương nhất là “đem cho bạn giải bự đem cho bạn Santana”. Yu Hong bước vào hôn nhân với tâm thế hoài nghi “hôn nhân cũng giống như chơi xổ số, không ai biết nó sẽ đem tới gia tài vạn bảo hay chỉ là giấy vụn”. Những bức tranh sơn dầu có màu sắc hơn bởi máy chụp ảnh màu được sử dụng khắp nơi.

 

Ngôi nhà Học viện Hàng không

 

Ngôi nhà Học viện Hàng không

 

Kết hôn với Liu Xiao Dong ở New York

 

 

 

Mang thai

 

 

Cùng con gái trên Quảng trường Thiên An Môn

Nếu ở phần một những bức chân dung đen trắng mô tả tuổi thơ hồn nhiên trước mọi thay đổi lớn của Trung Quốc thì ở phần hai (59 tác phẩm) trưởng thành và làm mẹ, Yu Hong lại ưu tư hơn dù màu sắc đã tươi sáng hơn. Khoảnh khắc nữ họa sĩ đứng nơi hoang vắng,  khỏa thân chăm chú nhìn bụng bầu của mình như đang phản tư, suy nghĩ về đứa con – công dân tiếp theo của đất nước tỉ dân. Cùng lúc ấy biết bao con người phải di dân nhường đất cho công trình vĩ đại –  Đập Tam Hiệp.  Hay cùng con gái dạo chơi đúng giữa quảng trường rộng lớn, Yu Hong cảm nhận sức mạnh và trách nhiệm làm mẹ cũng như sứ mệnh công dân trong thời đại mới.

Năm 2008, Yu Hong gây chú ý bởi bức sơn dầu hoành tráng “Xuân luyến đồ” vay mượn ý tưởng bố cục từ bức Quốc họa nổi tiếng “Dao lian tu” của Zhang Xuan đời Đường. Vẫn với phong cách tả thực, vẫn với hình tượng người phụ nữ nhưng Yu Hong vẽ những cô gái trẻ tuổi hơn, hiện đại hơn, nhiều thân phận hơn… các nhân vật ăn vận kiểu cách, đứng ngồi dàn trải khắp mặt tranh, biểu cảm hờ hững. Nếu  trong “Dao lian tu” Zhang Xuan mô tả công việc dêt lụa của người phụ nữ chốn hậu cung thì người phụ nữ của bà lại có nhiều thân phận hoàn cảnh khác nhau: cô gái bán cau Đài Loan ăn mặc hở hang, một cô bạn đang say rượu, người mẫu, nữ sinh viên và Yu Hong.

Tranh sơn dầu của Yu Hong thường chứa đựng nhiều tâm sự, hoài niệm của người phụ nữ, những hoài nghi, trăn trở, thương cảm với cuộc sống. Các tác phẩm của bà giống những thước phim quay chậm đầy thương nhớ với các sự kiện, với cảnh vật và con người.

 

 

Tô Kim Nhung

(*) Bài viết đã được đăng trên Tạp chí Mỹ thuật số 305 – 306 tháng 5-6 năm 2018