Tranh sơn mài “Vườn xuân Trung Nam Bắc” của Nguyễn Gia Trí hiện trị giá bao nhiêu ? Và mấy ý kiến xung quanh thảm họa làm hỏng tranh Nguyễn Gia Trí

 

Việc Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh mới đây làm “vệ sinh” bức tranh sơn mài vĩ đại “Vườn xuân Trung Nam Bắc” của Nguyễn Gia Trí gây tổn thất vô cùng nặng nề cho giá trị nghệ thuật của bức tranh, thiết nghĩ không cần phải khẳng định thêm nữa. Thảm họa đã rất rõ ràng, và có thể nói, tình trạng hư hại là vô phương cứu chữa.

Còn nếu ai nói về một khả năng “phục nguyên” nào đó cho bức tranh, thì điều đó chỉ là hão huyền, ảo tưởng, là chuyện hoang đường, bởi nếu làm được như vậy thì cũng không còn là nghệ thuật nữa, nhất là nghệ thuật của Gia Trí.

  1. BỨC TRANH SƠN MÀI “VƯỜN XUÂN TRUNG NAM BẮC” CỦA NGUYỄN GIA TRÍ HIỆN TRỊ GIÁ BAO NHIÊU?

Một trong những cách tính thông thường và thuyết phục nhất trên thế giới hiện nay là phép tính tương đương về giá trị lao động. Hay nói cách khác, là lấy giá trị lao động (tiền lương, tiền công) của con người làm “bản vị”, bởi vì giá trị lao động là “giá trị sống”, bao hàm được cả những giá trị luôn luôn thay đổi, luôn luôn biến động của các kiểu chế độ tiền tệ (lấy vàng, bạc, lúa mỳ, thóc gạo… làm bản vị, làm thước đo giá trị và phương tiện lưu thông).

Nói đơn giản hơn, thì trong trường hợp này, chúng ta tính giá trị lao động của người họa sĩ (cụ thể là giá tranh) trong mối tương quan với giá trị lao động cơ bản của con người ở cùng thời điểm trong xã hội.

…  Trong lịch sử, có một số họa sĩ sống khốn khổ như Van Gogh, Gauguin, Modigliani, nhưng cũng có một số họa sĩ sống một cuộc đời mạ vàng như Vigée-Lebrun, Chardin hay Tocqué.

Nguyễn Gia Trí- Những nàng tiên. Trước 1940. Sơn mài. 290x 440cm. Sưu tập Géraldine Galateau, Paris (Ảnh chụp năm 2017)

 

Nguyễn Gia Trí – Vườn xuân. Khoảng 1943-44. Sơn mài. Rộng 12 mét vuông. Sưu tập nước ngoài

Riêng Bouguereau (1825-1905), họa sĩ Pháp nổi tiếng về “nghề nghiệp trau chuốt”, nếu năm 1875 giá mỗi bức tranh của ông là 30.000 phờ-răng vàng – thì chỉ 25 năm sau đấy đã lên tới 100.000 phờ-răng (cùng thời kỳ ấy, lương hàng năm trả cho một người thợ mỏ lao động 55 giờ một tuần là 1000 phờ-răng). Bouguereau đã từng nói một câu khét lẹt: “Je perds cinq francs chaque fois que je vais pisser” (Mỗi lần tôi đi tè là tôi mất tiêu 5 phờ-răng) – mà dựa theo đó, có thể tính, nếu mỗi lần đi “tè” của Bouguereau trung bình hết 5 phút thì lương mỗi năm của một người thợ mỏ chỉ bằng 1000 phút (tức khoảng 17 giờ) vẽ của ông.

Nguyễn Gia Trí – Vườn xuân Trung Nam Bắc. 1970-1989. Sơn mài. 200x540cm (trích mảng giữa). Bảo tàng Mỹ thuật Tp. HCM (Ảnh chụp năm 2004)

Từ mấy lý do trên, chúng ta cũng có thể tìm ra được một con số “rất thực” cho bức tranh sơn mài “Vườn xuân Trung Nam Bắc” của Nguyễn Gia Trí như sau:

Bức tranh đã được Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh mua vào năm 1991, với số tiền 600.000.000 đồng khi đó.

Cùng lúc đó: “Tiền lương, trợ cấp và sinh hoạt phí của công nhân, viên chức hành chính, sự nghiệp, lực lượng vũ trang và các đối tượng hưởng chính sách xã hội quy định tại các Nghị định số 235-HĐBT ngày 18-9-1985 của Hội đồng Bộ trưởng được tính lại trên cơ sở mức lương tối thiểu 22.500 đồng/tháng” (theo Quyết định số 203/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng ra ngày 28 tháng 12 năm 1988, do Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt ký).

Và nay, chiểu theo Quyết định mới nhất của Chính phủ-  thì từ ngày 1 tháng 7 năm 2019, mức lương cơ bản sẽ là 1.490.000 đồng (tức là so với thời điểm năm 1991 đã tăng lên 66,2 lần).

Bởi vậy, cũng dễ tính ra: Trị giá “cứng” của bức tranh “Vườn xuân Trung Nam Bắc” (kể từ 1 tháng 7 năm 2019) sẽ là:

600.000.000 đồng x 66,2 = 39.720.000.000 đồng (Ba mươi chín tỉ bảy trăm hai mươi triệu đồng).

Nếu con số này đáng được chấp nhận thì việc làm hỏng bức tranh “Vườn xuân Trung Nam Bắc” của Nguyễn Gia Trí ở Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cũng có nghĩa là đã làm hỏng một tài sản công trị giá 39.720.000.000 đồng, chưa nói bức tranh đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia, với giá trị văn hóa và tinh thần dường như độc nhất vô nhị của nó.

 

Hà Nhì